Categories: Aktualności - Porady
      Date: mar 18, 2011
     Title: PROWADZENIE ZAJĘĆ Z ZAKRESU UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY PRZEDMEDYCZNEJ - PORADNIK METODYCZNY DLA NAUCZYCIELI

Poradnik ten skierowany jest do nauczycieli prowadzących w szkołach zajęcia z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej, zarówno dla tych najmłodszych, jak i starszej już młodzieży. Zakres tematyczny obejmuje zatem całościową analizę zarówno możliwości intelektualnych, fizycznych i psychicznych dzieci i młodzieży, stanowi również poradnik metodyczny, w jaki sposób i jakimi metodami posługiwać się przy nauce podstawowych zasad udzielania pomocy osobom poszkodowanym.



PROWADZENIE ZAJĘĆ Z ZAKRESU UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY PRZEDMEDYCZNEJ
- PORADNIK METODYCZNY DLA NAUCZYCIELI


Autor: Ewa Odachowska – psycholog, pedagog



    

    W sierpniu ubiegłego roku opublikowano rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie przygotowania nauczycieli do prowadzenia zajęć edukacyjnych w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Lekcje pierwszej pomocy we wszystkich szkołach - od szkoły podstawowej, poprzez gimnazjalną, aż do liceum – wprowadzono od września 2009 roku w związku z wejściem w życie ustawy o ratownictwie medycznym. Minister określił zakres wiedzy i umiejętności niezbędnych do prowadzenia zajęć edukacyjnych w zakresie udzielania pierwszej pomocy; tryb nabywania wiedzy i umiejętności niezbędnych do prowadzenia zajęć edukacyjnych w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Zajęcia mogą prowadzić lekarze i ratownicy medyczni lub nauczyciele po specjalistycznych kursach. Problemem może być jednak sposób nauki oraz zakres tematyczny, który należy dostosować zarówno do wieku dziecka, jak i jego zdolności psychofizycznych.

    Poradnik ten skierowany jest do nauczycieli prowadzących w szkołach zajęcia z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej, zarówno dla tych najmłodszych, jak i starszej już młodzieży. Zakres tematyczny obejmuje zatem całościową analizę zarówno możliwości intelektualnych, fizycznych i psychicznych dzieci i młodzieży, stanowi również poradnik metodyczny, w jaki sposób i jakimi metodami posługiwać się przy nauce podstawowych zasad udzielania pomocy osobom poszkodowanym. Podręcznik podzielono na rozdziały uwzględniające zarówno wiek dziecka, jak i jego możliwości absorbowania nowych treści.




ROZDZIAŁ I – DZIECI NAJMŁODSZE

    Nigdy nie wiadomo, kiedy zdarzy się wypadek lub inna sytuacja wymagająca natychmiastowej reakcji, dlatego nawet najmłodsze dzieci warto uczyć, jak zachować się w przypadku niebezpieczeństwa. Jeszcze do niedawna dziecięcy głos w słuchawce telefonu pogotowia ratunkowego traktowany był jako żart, a uwaga rodziców skupiała się głównie na zabranianiu dzieciom korzystania z telefonów. Po ostatnich tragicznych wypadkach, kiedy mali bohaterowie ratowali życie swoich najbliższych, coraz częściej mówi się o potrzebie nauki dzieci zachowania w niebezpiecznych sytuacjach. Ważne jest, aby przy takiej nauce uwzględnić zarówno wiek rozwojowy, jak i możliwości psychofizyczne. Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym nie są jeszcze predysponowane do nauki reanimacji, czy resuscytacji, niemniej jednak warto rozpocząć edukację dotyczącą podstaw pierwszej pomocy przedmedycznej, a przede wszystkim umiejętności zachowania się w sytuacji zagrożenia życia.

1.1 Możliwości psychofizyczne dzieci w wieku przedszkolnym
    Rozwój psychiczny dziecka w wieku przedszkolnym jest ściśle związany z jego rozwojem fizycznym, rozwojem działalności, rozwojem kontaktów społecznych itp. Istotną rolę w rozwoju dziecka oprócz osobistego doświadczenia odgrywa również naśladownictwo, które sprzyja wytwarzaniu się związków czasowych przy powtarzaniu słów i naśladowaniu czynności samego dorosłego. Gotowość dziecka do podjęcia nauki w szkole uwarunkowana jest jego ogólną dojrzałością psychologiczną, umysłową oraz emocjonalno-społeczną, warto zatem mieć na uwadze wszystkie te aspekty przy nauce dzieci. Rozwój różnorodnych form orientacyjno-badawczej działalności dziecka tworzy przesłanki do kształtowania się działań i umiejętności myślenia.

    W wieku przedszkolnym wrażliwość słuchowa dziecka wzrasta prawie dwukrotnie, a spostrzeganie pod koniec wieku przedszkolnego nabiera charakteru coraz bardziej zorganizowanego, celowego i odgrywa ważną rolę w całym rozwoju umysłowym dziecka. Wyobrażenia postrzeganych wcześniej przedmiotów, zjawisk i czynności – stanowią podstawę treści orientacyjno-badawczej działalności dziecka, jego wiadomości o świecie. Na początku okresu przedszkolnego dominuje u dziecka wyobraźnia bierna i mimowolna, mająca charakter odtwórczy. Dziecku należy zatem zaprezentować i dokładnie wyjaśnić zasady udzielania pierwszej pomocy, wplatając w to formy adekwatne do jego wieku rozwojowego, a więc zabawę, różnorodne formy naśladowania itp. W związku z tym, iż pod koniec tego wieku wyobraźnia dziecka staje się coraz bardziej twórcza i dowolna, stanowi to również duże pole do działania dla nauczyciela lub opiekuna.

    Wiek przedszkolny odgrywa również bardzo ważną rolę w rozwoju pamięci człowieka. Pojemność pamięci u dziecka w tym okresie powiększa się szybko, związana jest ona w dużej mierze z działalnością dziecka; najwięcej nowych faktów i słów zapamiętuje ono podczas zabawy. Początkowo pamięć ma charakter mimowolny, zaś pamięć dowolna zaczyna się dopiero rozwijać. Rozwój pamięci dowolnej u dziecka w tym wieku zależy w pewnym stopniu od właściwości uwagi i zmian, jakie w nich zachodzą. U dzieci w wieku przedszkolnym przeważa uwaga mimowolna; uwaga dowolna, jeżeli nawet jest, to trwa bardzo krótko, jest rozproszona; dziecko nie potrafi się jeszcze przez dłuższy czas skupić na jednym przedmiocie, nauczanie zatem powinno się odbywać w formie różnorodnych działań, przede wszystkim zaś zabawy, nie monotonnego wykładu.

    Myślenie w wieku przedszkolnym nie stanowi jeszcze odrębnej i samodzielnej czynności poznawczej, wyróżnia się tu dwa rodzaje tego procesu: myślenie sensoryczno-motoryczne i konkretno-wyobrażeniowe. W związku z tym, iż podporządkowane jest ono raczej działaniom praktycznym, wiedzę tę należy wykorzystać w planowaniu działalności edukacyjnej najmłodszych. Początkowo w umyśle dzieci nie funkcjonują jeszcze struktury pojęciowe, lecz równoważniki pojęć. Jest to okres tzw. przedpojęciowy, a tworzenie tzw. „pseudopojęć” stanowi niezwykle ważny szczebel pośredni między kompleksowym a pojęciowym. Należy zatem starannie dobierać język nauczania pierwszej pomocy. Dziecku będzie trudno zrozumieć pojęcie np. resuscytacji, ponieważ w tym samym czasie kształtują się także pojęcia potoczne, które dopiero w okresie późnego dzieciństwa, w dalszych stadiach rozwojowych, mogą stać pojęciami naukowymi. W procesie przyswajania pojęć dziecko przechodzi od pojęć prostych do coraz bardziej złożonych lub od ogólnych do specyficznych (ujmowanie przedmiotów i zjawisk globalnie). Wskaźnikiem poziomu opanowania przez dziecko jakiegoś pojęcia jest sposób jego zdefiniowania. W wieku przedszkolnym przeważają definicje celowe, użytkowe i funkcjonalne, związane z subiektywnym, a niekiedy jeszcze egocentrycznym ujmowaniem świata.
Do czynności umysłowych dziecka w wieku przedszkolnym, prowadzących do kształtowania pojęć zaliczamy

    Omówione czynności umysłowe odgrywają również ważną rolę w rozwiązywaniu problemów przez dzieci. Pierwsze formy rozumowania i wnioskowania także można zaobserwować już u małego dziecka, a ich najszybszy rozwój obserwuje się właśnie w wieku przedszkolnym. W okresie tym rozumowanie dziecka przebiega już nie tylko na podstawie wyobrażeniowej. Ważną rolę w rozumowaniu odgrywają przede wszystkim symbole słowne.

    Wiek przedszkolny to także okres dużych zmian w sferze emocjonalnej dziecka. Zmiany i rozwój życia emocjonalnego dziecka następują dzięki procesowi uczenia się, dzięki kojarzeniu bodźców i sytuacji dotychczas obojętnych z takimi, w których dana emocja czy uczucie wystąpiło. W miarę rozwoju działalności oraz w miarę tworzenia się u dziecka nowych zainteresowań, powstania nowych potrzeb, uczucia jego zmieniają się, przekształcają i rozwijają. Uczucia określane jako przyjemne, tj: zadowolenie, radość, miłość, przyjemność – są istotnym czynnikiem normalnego rozwoju dziecka. Natomiast uczucia przykre – strach, złość, zazdrość – zwłaszcza, kiedy są silne i częste, mogą hamować działalność dziecka, a nawet opóźniać jego rozwój. W wieku przedszkolnym przypada okres największego nasilenia strachu specyficznego w ramach prawidłowego rozwoju dziecka. Szereg zachowań emocjonalnych jest ściśle związanych ze strachem, w tym sensie, że strach jest u nich elementem dominującym. Do najważniejszych zaliczamy: nieśmiałość, zakłopotanie, zmartwienie, lęk. Gniew, złość wywołują u dzieci przedszkolnych podobne przyczyny, co i w innych okresach, a więc przymus, ograniczenie swobody działania, zabranie ulubionej zabawki, nagana, kara, czyli sytuacje frustrujące. Dość powszechnym uczuciem u dziecka w wieku przedszkolnym jest również zazdrość, najczęściej o uczucia bliskich osób, czasami o inne dziecko – bardziej wyróżnione czy zabawki. Zazdrość wywołuje silne napięcie i przejawia się w różnych formach zachowania się dziecka: w agresji, wrogości, przygnębieniu, niechęci, chęci zwrócenia na siebie uwagi. Emocje, które staną się siłami dominującymi w życiu dziecka, zależą głównie od środowiska, w jakim dziecko wzrasta, od stosunków łączących je z osobami znaczącymi oraz od otrzymywania wskazówek, jak należy kontrolować swoje emocje. Emocje, które uzyskały znaczenie dominujące, oddziałują na osobowość dziecka, a poprzez nią, na jego przystosowanie psychiczne i społeczne.

    Rozwój społeczny polega na zdobywaniu przez dziecko dojrzałości do współżycia w społeczeństwie. Dorośli wprowadzają dziecko w świat wytworów społecznych i uczą form zachowania przyjętych w danej kulturze, jest to zatem również dobry okres na wprowadzanie podstaw zachowania się w sytuacji zagrożenia lub konieczności udzielenia pomocy. Grupą społeczną oddziałującą na przebieg socjalizacji jest przede wszystkim rodzina. Rodzice, a później wychowawcy i nauczyciele starają się za pomocą określonych oddziaływań tak kierować zachowaniem dziecka, aby przyswoiło te elementy roli, które w danym okresie ma pełnić. W okresie przedszkolnym obserwuje się wyraźny postęp w uspołecznianiu dzieci. Uczą się one przystosowywać do innych, brać udział w zabawach grupowych, podporządkowywać prawidłom i przepisom obowiązującym w grupie. Ich udział w życiu grupy staje się aktywny. Rozwija się u nich poczucie odpowiedzialności, samodzielność, umiejętność podporządkowania swoich działań określonemu celowi, umiejętność samooceny. Kształtują się uczucia przyjaźni z innymi, potrzeba aprobaty, uznania i współdziałania.

1.2 Jak uczyć najmłodszych zasad udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej?
    Uwzględniając przedstawione uwagi dotyczące rozwoju psychospołecznego i psychofizycznego dziecka w wieku przedszkolnym, należy dokładnie zaplanować proces nauczania związany z zachowaniem w sytuacji konieczności udzielenia pomocy potrzebującym, a przede wszystkim umiejętności radzenia sobie w sytuacji zagrożenia. Najważniejszą pomocą, jakiej może udzielić maluch, jest zawiadomienie dorosłych i sprowadzenie profesjonalnej pomocy. Oto propozycja, jak przeprowadzić zajęcia z udzielania pierwszej pomocy wśród najmłodszych:

    Na taką lekcję można zaprosić przedstawiciela Pogotowia Ratunkowego czy Polskiego Czerwonego Krzyża, aby w formie pogadanki przedstawił dzieciom konieczność udzielania pomocy innym. Jest to również okazja zaprezentowania dziecku zarówno stroju ratowniczego, jak i wyposażenia apteczki pierwszej pomocy.

1.3 Pierwsza pomoc w klasie „O” – zakres tematyczny
    Zakres tematyki uwzględnia treści podstawy programowej wychowania przedszkolnego, w tym w szczególności nabywanie umiejętności poprzez działanie. Główne założenia to nauczenie zasad postępowania warunkujących bezpieczeństwo dziecka oraz umożliwianie poznawania i stosowania różnych sposobów rozwiązywania zadań, związanych z udzielaniem pomocy i unikaniem zagrożenia.
CELE NAUCZANIA - Przygotowanie dzieci do racjonalnych zachowań w przypadku wystąpienia zagrożeń:

  1. Nabywanie umiejętności wzywania pogotowia ratunkowego i informowania innych służb ratowniczych.
  2. Przygotowanie dzieci do wykonywania prostych czynności ratowniczych.
  3. Wdrażanie do zachowań bezpiecznych na drodze, w czasie gier i zabaw.
  4. Zwrócenie uwagi na niebezpieczeństwa wynikające z posługiwania się przez dzieci niebezpiecznymi narzędziami: np. nóż, nożyczki, zapałki.

  5. Kształtowanie gotowości niesienia pomocy poszkodowanym.

CELE OPERACYJNE - zachęcanie dzieci do nabywania umiejętności w zakresie:

  1. wzywania pogotowia ratunkowego i informowania innych służb ratowniczych,
  2. wykonywania prostych czynności ratowniczych przy poszkodowanym,
  3. znajomości zasad bezpiecznego zachowania na drodze, w czasie gier i zabaw,
  4. rozumienia, że zabawa niebezpiecznymi narzędziami może mieć negatywne skutki,
  5. rozumienia potrzeby niesienia pomocy poszkodowanemu.

PROPONOWANE FORMY REALIZACJI:

ŚRODKI EDUKACYJNE:

EWALUACJA:


1.4 Proponowane tematy zajęć z udzielania pierwszej pomocy dla najmłodszych
TEMAT 1: RATUNKU, POMOCY!!! - WZYWAMY POGOTOWIE RATUNKOWE, POLICJĘ, STRAŻ POŻARNĄ

CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności korzystania z telefonu w celu powiadomienia służb w razie zagrożenia.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 2: ZŁAMANA NOGA LUB RĘKA
CEL OGÓLNY: Poznanie podstawowych zasad na wypadek złamania.
CELE NAUCZANIA:


TEMAT 3: KRWAWIĄCY NOSEK
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad działania przy krwawieniu z nosa.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 4: SKALECZONY PALUSZEK
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad postępowania na wypadek skaleczenia.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 5: UWAGA, PARZY!
CEL OGÓLNY: Zapoznanie się z zasadami działania na wypadek oparzenia.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 6: PALI SIĘ!
CEL OGÓLNY: Zapoznanie się z zasadami działania na wypadek pożaru.
CELE OPERACYJNE:


1.5. Przykład przeprowadzenia lekcji
Temat: Telefon ratujący życie

    Dzieci w tym wieku należy też nauczyć, jak zachować się, będąc uczestnikiem lub świadkiem wypadku. Czasem od paru minut może zależeć ludzkie życie. Odpowiednie zachowanie w momencie niebezpieczeństwa może uratować życie najbliższych osób. Oto przykład, jak właściwie reagować na miejscu wypadku?

    Jeśli jesteśmy świadkami wypadku, niezależnie, czy dotyczy on naszych bliskich, czy osób nieznajomych - najważniejsze jest rozbudzenie w sobie poczucia odpowiedzialności. Bierność może kosztować czyjeś życie. Już u dzieci w tym wieku można kształtować podstawy zachowania się na miejscu zdarzenia. Treści edukacji dla bezpieczeństwa powinny uwzględniać rozwój osobowy dziecka i być dostosowane do zdolności psychofizycznych ucznia. Naucz dzieci, aby nie zastanawiały się, czy ktoś inny wezwał pomoc – nic złego się nie stanie, jeśli telefon na pogotowie się powtórzy, a zjawisko rozproszenia odpowiedzialności może doprowadzić do śmierci poszkodowanych osób. Przygotuj dzieci, jakich informacji będą musiały udzielić po wykonaniu telefonu, ponieważ operator przyjmujący zgłoszenie pod numerem alarmowym zadaje szereg pytań. Informacje, których udzieli zgłaszający, są niezmiernie ważne w sprawnej i szybkiej organizacji pomocy.






Informacje, które powinno się przekazać operatorowi to:
    - adres wypadku (pamiętaj o podaniu nazwy miejscowości – często dodzwonisz się do dyspozytora regionalnego, który dopiero przekaże twoje zgłoszenie najbliższej jednostce)
    - co się stało
    - ile osób potrzebuje pomocy
    - swoje imię i nazwisko.
NIE ROZŁĄCZAJ SIĘ! Operator może chcieć przekazać ci ważne informacje na temat sposobu udzielania pomocy poszkodowanym.




ROZDZIAŁ II: KLASY I-III

    Rozpoczęcie nauki szkolnej to wielka zmiana w dotychczasowym życiu dziecka, zwłaszcza w przypadku, gdy wcześniej nie uczęszczało ono np. do przedszkola. Zmianie ulega przede wszystkim codzienny tryb życia. Przechodzi od dominującej w okresie przedszkolnym działalności zabawowej do nauki szkolnej. Od tego czasu podstawową formą działalności staje się systematyczne zdobywanie wiedzy. Dziecko nie tylko codziennie podejmuje stałe obowiązki związane z nauką szkolną, ale ma również świadomość, że sposób w jaki się z nich wywiązuje podlega ciągłej ocenie. Szkoła staje się zatem dla dziecka bardzo ważnym elementem kształcenia i wychowania, przekazuje mu szereg wiedzy i umiejętności, ćwiczy jego funkcje psychiczne i kształtuje jego osobowość.

2.1 Możliwości psychofizyczne dzieci w klasach I-III i ogólna charakterystyka rozwoju dziecka w wieku wczesnoszkolym
    Początek nauki szkolnej do zarazem faza wkraczania w nowe stadium rozwoju. Systematyczne nauczanie i udział w życiu szkoły, coraz częstszy, a zarazem bardziej bezpośredni kontakt z otoczeniem, stanowią silne bodźce rozwojowe. Bodźce te powodują szybkie przeobrażenia w świadomości i osobowości dziecka i mają znaczny wpływ na jego sferę umysłową, społeczną i emocjonalną. Wiek ten jest zatem doskonały do podjęcia nauki również w tematyce udzielania pierwszej pomocy. Zakładając, iż dziecko ma już częściowo rozwiniętą potrzebę pomocy innym, na tym etapie jest już gotowe do poznania zasad udzielania tej pomocy.

    Młodszy wiek szkolny, nazywany także późnym dzieciństwem, trwa od 7 do 10-12 r.ż. W okresie tym dziecko, jak wspomniano, rozpoczyna naukę w szkole i uczęszcza do klas I-III szkoły podstawowej. Pierwsza klasa szkoły podstawowej powinna być zatem traktowana jako etap przejściowy między wiekiem przedszkolnym a szkolnym. Dzieci wstępujące do szkoły bardzo często różnią się między sobą poziomem ogólnego rozwoju. Mają na to wpływ zarówno warunki rozwoju i procesy socjalizacyjne w rodzinie, ale również np. fakt, czy dziecko wcześniej uczęszczało do żłobka czy przedszkola, czy miało rodzeństwo lub grupę rówieśniczą itp. Stopień ich dojrzałości do podjęcia nauki w szkole są zatem bardzo nierówne i zjawisko to obserwuje się w skali światowej. O powodzeniu szkolnym dzieci decyduje nie tylko dojrzałość szkolna, losy szkolne dziecka zależą również od form i metod pracy dydaktycznej, jaką zaproponuje mu szkoła uwzględniając jego możliwości rozwojowe.

    W omawianym okresie dzieciństwa, szkoła staje się dla dziecka środowiskiem, w którym nabywa ono wiele nowych umiejętności. Aby sprostać oczekiwaniom szkolnym, dziecko musi osiągnąć odpowiedni poziom dojrzałości szkolnej. Dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju umysłowego, emocjonalnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwia mu udział w życiu szkolnym i opanowanie treści programowych kl. I. Jest to poziom rozwoju, który czyni dziecko gotowym do przekroczenia progu szkoły i sprostania stawianym przed nim w zadaniom czy obowiązkom. Dojrzałość szkolna jest więc wynikiem prawidłowego kierowania rozwojem dziecka w wieku przedszkolnym. Rozpatrując gotowość do nauki pierwszej pomocy przedmedycznej, jak również innych zagadnień, powinniśmy wziąć pod uwagę rozwój procesów poznawczych i ruchowych, które umożliwiają opanowanie podstawowych technik szkolnych, jak czytanie, pisanie i liczenie, rozwój społeczny, emocjonalny i fizyczny, a także zasób umiejętności i wiadomości, stanowiąc podstawę nauki w klasie pierwszej. Dojrzałość fizyczna wyraża się, jak wiadomo, dobrą sprawnością ruchową, ogólnym zdrowiem, prawidłowym funkcjonowaniem systemu nerwowego oraz ogólną aktywnością ucznia. Dojrzałość umysłowa wyraża się natomiast w zasobie wiedzy o świecie, bliższym i dalszym otoczeniu, umiejętności przechodzenia w procesach myślowych od konkretów do abstrakcji, zdolności analizy i syntezy wzrokowo-ruchowej, umiejętności koncentracji uwagi na wykonywanym zadaniu oraz zdolności wypowiadania się, rozumienia treści pojęć, a także rozbudzonej ciekawości i, przede wszystkim, chęci zdobywania wiedzy o świecie. Dojrzałość emocjonalna i społeczna wyraża się natomiast w umiejętności współdziałania z kolegami w nauce i w zabawie, w przeżywaniu radości z osiągnięć nie tylko swoich, ale całej grupy, przyjmowania odpowiedzialności za powierzone zadania, okazywaniu emocji pozytywnych, przyjaźni, życzliwości, panowania nad sobą w trudnych sytuacjach. Od dojrzałości szkolnej dziecka zależy zatem jego szkolny start, a więc, czy rozpoczęcie nauki będzie dla niego tylko przejściowo sytuacją trudną, której zwyciężenie pozwoli na wejście w dalszy etap rozwojowy, czy też stanie się zdarzeniem kryzysowym nie do przejścia, wywierającym głębszy wpływ na jego rozwój.

    Przeprowadzając charakterystykę dziecka w młodszym wieku szkolnym, trzeba zdawać sobie sprawę, że istotny wpływ na rozwój ogólny dziecka i na karierę szkolną ma środowisko rodzinne, czynniki dydaktyczno-pedagogiczne oraz grupy rówieśnicze. Należy podkreślić, że motorem rozwoju są zmiany, jakie zachodzą w sytuacji życiowej dziecka. W literaturze spotyka się wiele podziałów tego okresu. Dla potrzeb niniejszego opracowania zastosowano podział Lidii Wołoszynowej, która dzieli młodszy wiek szkolny na dwie fazy rozwojowe:

    Napięcia związane ze szkołą stanowią podłoże często występującego zjawiska, jakim jest fobia szkolna. Manifestuje się ona lękiem przed pójściem do szkoły, przed pewnymi lekcjami lub niektórymi nauczycielami. Fobii szkolnej bardzo często towarzyszą różne dolegliwości somatyczne, które utrudniają uczniom wypełnianie obowiązku szkolnego. Niedostosowanie do szkoły przyczynia się też do występowania zaburzeń zachowań społecznie nieakceptowanych, takich jak wagary, ucieczki z domu czy szkoły. Ujawnia się także w tym okresie wiele zaniedbań środowiskowych, często z towarzyszącymi nadmiernymi wymaganiami ze strony rodziców, bez względu na możliwości intelektualne i rozwój emocjonalny dziecka.

2.2 Pierwsza pomoc w klasie I-III
    Podstawowymi metodami dla klas I-III powinny być: pokaz i doświadczenie, ponieważ dziecko w tym wieku nie jest jeszcze zdolne do dokonywania operacji myślowych. W tym okresie nauczyciel może poświęcić więcej czasu na przećwiczenie podstawowych technik ratowniczych. W pierwszej fazie tego okresu najważniejsze to przekazanie dzieciom zasad przestrzegania podstawowych zasad bezpieczeństwa i informacji, na czym polega omdlenie czy zakrztuszenie, co robić w przypadku krwawienia z nosa czy poparzenia. Widać to na przykładzie tematyki omówionej w poprzednim rozdziale dotyczącym dzieci w wieku przedszkolnym. Praktyczną wiedzę na temat technik pierwszej pomocy natomiast warto przekazywać dzieciom około 10 roku życia. Dzieci w tym wieku możemy już nauczyć pozycji bocznej ustalonej i wytłumaczyć bardziej szczegółowo, co robić w przypadku nagłego zagrożenia życia. Ćwiczyć można wszędzie, począwszy od pomieszczeń klasowych, poprzez salę gimnastyczną, a nawet po plac zabaw.
Uczeń w tym wieku powinien:

2.3 Pierwsza pomoc na etapie kształcenia zintegrowanego (klasy I-III) - zakres tematyczny

  1. Kształtowanie gotowości niesienia pomocy poszkodowanym.
  2. Nabycie umiejętności niezbędnych przy udzielaniu pierwszej pomocy.
  3. Wdrożenie do zachowań bezpiecznych na drodze, w czasie gier i zabaw.
  4. Wdrażanie do ostrożnego posługiwania się niebezpiecznymi narzędziami, środkami np. nożem, nożyczkami, zapałkami, itp.
  5. Nabycie umiejętności wzywania pogotowia ratunkowego oraz odpowiedzialności za nieuzasadnione wezwanie służb ratowniczych.

Zadania edukacji dla bezpieczeństwa:

Jak uczyć dzieci podstawowych zasad udzielania pomocy przedmedycznej, przygotowując je do właściwego zachowania się na miejscu zdarzenia:

Nabywanie umiejętności poprzez działanie:

CELE:
Przygotowanie dzieci do racjonalnych zachowań w przypadku wystąpienia zagrożeń poprzez:

PROPONOWANE FORMY REALIZACJI:

ŚRODKI EDUKACYJNE:

EWALUACJA:

2.4. Proponowane tematy zajęć
TEMAT 1: WYPADEK, CO ROBIĆ? ZACHOWANIE SIĘ NA MIEJSCU WYPADKU

CEL OGÓLNY: Przygotowanie do wykonywania podstawowych czynności na wypadek konieczności udzielenia pierwszej pomocy przedlekarskiej.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 2: WEZWANIE POGOTOWIA RATUNKOWEGO, POLICJI, STRAŻY POŻARNEJ
CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności wezwania odpowiednich służb ratowniczych na miejsce zdarzenia.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 3: KRWAWIĄCY NOS
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na wypadek krwawienia z nosa.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 4: POMOC PRZY SKALECZENIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na wypadek skaleczenia.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 5: POMOC PRZY KRWOTOKACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na wypadek wystąpienia krwotoku.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 6: PIERWSZA POMOC PRZY ZŁAMANIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się w przypadku złamań.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 7: PIERWSZA POMOC PRZY OPARZENIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pomocy przedlekarskiej przy oparzeniach.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 8: POMOC PRZY ZATRUCIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pomocy przedlekarskiej przy zatruciach.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 9: POMOC PRZY OMDLENIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pomocy przedlekarskiej przy omdleniach.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 10: ZACHOWANIE SIĘ W CZASIE POŻARU
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się w czasie pożaru.
CELE OPERACYJNE:

2.5. Przykłady przeprowadzenia lekcji
Temat: Sztuczne oddychanie

W tym okresie można ćwiczyć rozpoznanie najbardziej niebezpiecznego stanu, jakim jest ustanie oddychania. Podstawowe techniki dziecko powinno poznać i przećwiczyć w szkole. Można to zrobić poprzez ćwiczenia praktyczne w klasie lub w sali gimnastycznej. Oto przykład:










     Nigdy nie powinno się ćwiczyć reanimacji na prawdziwej osobie. Ćwiczenia sztucznego oddychania i masażu serca możliwe jest tylko na manekinie. Na „sucho” na lalce można utrwalić sobie kolejność działań i rytm wykonywania poszczególnych czynności.




ROZDZIAŁ III: KLASY IV-VI

    Początkowa faza tego okresu to późne dzieciństwo, w którym następuje wiele przeobrażeń w życiu dziecka. Przede wszystkim jest to budowanie całościowej postawy wobec siebie jako rozwijającego się organizmu, uczenie się obcowania z rówieśnikami. W tym czasie następuje także doskonalenie sprawności psychomotorycznych i poznawczych, rozwijanie się obrazu własnej osoby, stopniowe nabycie postaw rywalizacji i współpracy z innymi, aby w konsekwencji stać się odpowiedzialnym społecznie, etycznie i moralnie. Jest to doskonały okres do kształtowania właściwej postawy wobec innych ludzi, w tym także umiejętności właściwej reakcji w przypadku zagrożenia życia własnego i innych.

3.1 Możliwości psychofizyczne
    W okresie późnego dzieciństwa rozwija się uwaga dowolna. Początkowo dziecku trudno jeszcze utrzymać uwagę przez całą lekcję, chyba że jej treści są bardzo interesujące, a sposób ich przekazywania — urozmaicony, jednak w tym okresie stopniowo dzieci coraz bardziej świadomie koncentrują uwagę na temacie lekcji i potrafią utrzymywać ją własnym wysiłkiem woli, nawet jeśli dany rodzaj pracy, np. ćwiczenia w pisaniu lub liczeniu, nie jest dla nich szczególnie ciekawy. Ważnym czynnikiem jest kierowanie uwagą dzieci przez nauczyciela i to zarówno kształtowanie dowolnej uwagi uczniów, jak i podtrzymywanie ich uwagi mimowolnej. W okresie późnego dzieciństwa, w związku z rozwojem analizy spostrzeżeniowej, tj. umiejętności wyodrębniania w spostrzeganych przedmiotach rozmaitych cech i własności, konstytuujących dany obiekt i stanowiących jego istotne składniki, zmienia się także charakter wyobrażeń odtwórczych i wytwórczych dziecka. Nauka szkolna kształtuje umiejętność uważnego obserwowania różnorodnych zjawisk otoczenia. Szkoła poszerza możliwości wyobrażeniowej reprezentacji świata, stanowiąc jednak zarazem pewien hamulec dla rozwoju nieskrępowanej wyobraźni twórczej. Wyobraźnia staje się bowiem w większym stopniu niż poprzednio procesem kierowanym przez nauczyciela oraz przez materiał informacyjny.

    W okresie późnego dzieciństwa następuje również dalszy rozwój pamięci. Pamięć, do tej pory raczej mechaniczna, zaczyna się przekształcać w pamięć w coraz większym stopniu logiczną. Stosowane przez dzieci sposoby zapamiętywania, zmieniają się wraz ze wzrastającą u nich tendencją do porządkowania i kategoryzowania informacji, a także z doskonaleniem się możliwości ich zapisu oraz organizacji (reprezentacje pojęciowe). Powszechne u dzieci w okresie średniego dzieciństwa nastawienie na dosłowne zapamiętanie wyuczanego materiału, zaczyna ulegać zmianom. Dzieci szkolne coraz częściej starają się zrozumieć treść tego, czego się uczą, dokonują samodzielnej analizy, przekształcenia i organizacji informacji zawartych w materiale. Wykorzystują przy tym rozmaite strategie pamięciowe. Doniosłe przeobrażenia dla ogólnego rozwoju dziecka zachodzą w myśleniu. Myślenie, w odróżnieniu od innych procesów poznawczych, jest procesem poznania pośredniego i spełnia ogromną rolę w życiu każdego człowieka. „Myślenie jest uznawane jako najwyższa forma regulacji stosunków między organizmem a środowiskiem.” W młodszym wieku szkolnym, głównie pod wpływem nowych zadań natury poznawczej, jakie stawia przed dzieckiem szkoła i nauczyciel, przeobrażeniu ulegają wszystkie procesy poznawcze, a w szczególności oparte na nich i ściśle z nimi związane myślenie. Staje się ono samodzielną wewnętrzną czynnością poznawczą, operującą pojęciami, realizowaną w słowach i przebiegającą zgodnie z zasadami logiki. Ta nowa postać myślenia zwana jest myśleniem pojęciowym, abstrakcyjnym, symbolicznym albo słowno-logicznym. Rozwój myślenia dziecka w tym wieku dokonuje się stopniowo, metodą interioryzacji czynności zewnętrznych (opartych na spostrzeżeniach i wyobrażeniach przedmiotów) i przekształcania się tych czynności w operacje myślowe. Małe dziecko reaguje na bodźce, które działają na jego zmysły. Dorosły, dzięki procesom myślowym, może oderwać się od tego, co spostrzega w danej chwili przewidując to, co dopiero ma nastąpić. Okazuje się, że im wyższy poziom myślenia, tym bardziej pośrednie jest nasze poznanie. Dzięki ukształtowanym pojęciom i znajomości praw, którym podlegają rozmaite zjawiska, każdy człowiek może przewidywać, co się może wydarzyć w przyszłości (w zakresie coraz większych odległości czasowych i przestrzennych).
3.2. Nauka pierwszej pomocy w klasach IV-VI
Cele edukacyjne:

  1. Poznanie zachowań sprzyjających bezpieczeństwu ludzi i przyrody.
  2. Kształtowanie zachowań sprzyjających zdrowiu i bezpieczeństwu.
  3. Poznanie zagrożeń cywilizacyjnych oraz nabycie umiejętności właściwego zachowania się w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, łatwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypałami.
  4. Nabycie umiejętności niesienia pomocy przy niektórych urazach.
  5. Kształcenie niesienia pomocy poszkodowanym.

3.3 Pierwsza pomoc – zakres tematyczny

PROPONOWANE FORMY REALIZACJI TEMATÓW:

ŚRODKI EDUKACYJNE:

EWALUACJA:

3.4. Proponowane tematy zajęć
    Podczas realizacji poniższych tematów nauczyciel powinien nawiązać współpracę z Pogotowiem Ratunkowym, Policją, Strażą Pożarną, Strażą Miejską, GOPR, WOPR itp.
TEMAT 1: ZACHOWANIE NA MIEJSCU WYPADKU/ZDARZENIA
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na miejscu zdarzenia i ogólnych zasad udzielania pomocy przedlekarskiej.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 2: WEZWANIE SŁUŻB RATUNKOWYCH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad powiadamiania służb ratunkowych na miejsce zdarzenia (Pogotowia Ratunkowego/Policji/Straży Pożarnej).
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 3: PODSTAWY PIERWSZEJ POMOCY PRZEDMEDYCZNEJ
CEL OGÓLNY: Poznanie podstawowych zasad udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 4: POMOC PRZY NIEPRAWIDŁOWYM ODDECHU - WYKONYWANIE RESUSCYTACJI KRĄŻENIOWO-ODDECHOWEJ
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad pomocy poszkodowanemu przy nieprawidłowym oddechu. Nabycie umiejętności wykonywania resuscytacji krążeniowo-oddechowej.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 5: POMOC PRZY ZADŁAWIENIU
CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności udzielania pomocy przedlekarskiej przy zadławieniach.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 6: APTECZKA PIERWSZEJ POMOCY
CEL OGÓLNY: Poznanie wyposażenia apteczki pierwszej pomocy i nabycie umiejętności korzystania z niej.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 7: POMOC PRZY MAŁYCH RANACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad pierwszej pomocy przedmedycznej przy małych ranach/skaleczeniach itp.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 8: POMOC PRZY WIĘKSZYCH RANACH I KRWOTOKACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad pierwszej pomocy przedmedycznej przy krwotokach.
CELE OPERACYJNE:






TEMAT 9: POMOC PRZY ZŁAMANIACH
CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej przy złamaniach.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 10: POMOC PRZY OPARZENIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad pierwszej pomocy przedmedycznej poszkodowanemu na wypadek oparzenia.
CELE OPERACYJNE:



TEMAT 11: POMOC PRZY OPARZENIACH CHEMICZNYCH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej w wypadku oparzeń chemicznych.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 12: POMOC PRZY ODMROŻENIACH
CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej przy odmrożeniach.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 13: POMOC PRZY ZATRUCIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej przy zatruciach organizmu.
CELE OPERACYJNE:

TEMAT 14: POŻAR
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na wypadek pożaru oraz nabycie umiejętności udzielania pomocy przy poparzeniach.
CELE OPERACYJNE:

3.5. Przykłady przeprowadzenia lekcji
Temat: Wypadek podczas wycieczki rowerowej
Czas trwania: 90 minut.
Cel zajęć:
Nabycie umiejętności prawidłowej reakcji na zdarzenie podczas wycieczki.
Uczeń wie:
  - co to jest pierwsza pomoc przedmedyczna
  - jak należy zachować się po zauważeniu wypadku
  - jak postępować jako świadek i uczestnik wypadku drogowego
  - jak wyposażona powinna być apteczka
  - zna telefony alarmowe
  - potrafi zawiadomić o wypadku właściwe służby.
Uczeń umie:
  - ocenić sytuację (wypadek)
  - udzielić pierwszej pomocy przedlekarskiej w przypadku: skaleczeń i otarć, złamań, zwichnięć, krwawień i omdleń.
Metody pracy stosowane w czasie lekcji:
  - pogadanka wprowadzająca
  - pokaz
  - instruktaż
  - ćwiczenia praktyczne.
Formy pracy:
Praca w grupie.
Środki dydaktyczne:
  - plansze, instrukcje, bandaże, szyna do unieruchamiania złamanych części ciała, fantom, materace gimnastyczne, krzyżówka.
Tok lekcji:

  1. Powitanie uczniów i zaproszonej na lekcję pielęgniarki.
  2. Podział uczniów na grupy.
  3. Burza mózgów - zastanawiamy się wspólnie, co to jest wypadek i jakiego rodzaju urazy mogą wystąpić podczas wycieczki rowerowej
  4. Wspólne ustalanie zasad postępowania w razie zauważenia wypadku.
  5. Próby wyjaśnienia przez uczniów pojęcia „pierwsza pomoc” (nauczyciel podaje na końcu pełną definicję).
  6. Omówienie zawartości apteczki, która warto mieć przy rowerze.
  7. Przypomnienie telefonów alarmowych oraz informacji potrzebnych przy zgłaszaniu wypadku.
  8. Pokaz udzielania pierwszej pomocy w różnych przypadkach, wymienionych wcześniej w dyskusji (np. złamanie, zwichnięcie, uderzenie w głowę, krwawienie, utrata przytomności itd.).
  9. Ćwiczenia w grupach.
  10. Ocena prawidłowości wykonanych ćwiczeń (może to zrobić nauczyciel lub zaproszony gość np. ratownik medyczny).
  11. Podsumowanie.



ROZDZIAŁ IV: SZKOŁY GIMNAZJALNE

4.1. Rozwój i możliwości psychofizyczne
    Na etapie szkoły gimnazjalnej mamy do czynienia z wiekiem dorastania. Dojrzewanie obejmuje już nie dzieci, lecz młodzież. W tym okresie najistotniejsze jest zatem przygotowanie tejże młodzieży do podjęcia życia w społeczeństwie ludzi dorosłych. Jest to szczególnie trudny okres rozwojowy i wymaga od wychowawcy wyrozumiałości, życzliwości. Wiek ten można też określić pierwszą fazą wczesnej adolescencji obejmującą znaczny rozwój emocjonalny, dojrzewanie fizyczne związane z uczeniem się odpowiedniej roli płciowej, a także rozwijanie się postaw wobec grup społecznych i instytucji i osiąganie niezależności osobistej. W wieku tym następuje również dalszy rozwój moralności, sumienia, skali wartości ale też uczenie się podejmowania ryzyka i jego konsekwencji. Jest to zatem doskonały czas na wdrażanie właściwych postaw wobec innych, potrzebujących pomocy.

4.2. Edukacja w zakresie pierwszej pomocy przedmedycznej
    Edukacja w tym zakresie to działania dydaktyczno-wychowawcze szkoły, mające na celu przygotowanie młodzieży do działania w sytuacjach zagrażających zdrowiu i życiu ludzi. Mając na uwadze fakt, iż każdy, niezależnie od wieku, powinien posiadać wiedzę i umiejętności ratujące ludzkie życie, etap ten wydaje się najlepszy do kształtowania wiedzy już bardziej rozbudowanej. Szkolenie w tej grupie wiekowej obejmuje zatem wykłady oraz ćwiczenia praktyczne z wykorzystaniem fantoma, profesjonalnej torby ratowniczej oraz środków opatrunkowych i przyrządów resuscytacyjnych. Forma warsztatowa sprzyja nauce poprawnego postępowania z poszkodowanym do czasu pojawienia się wyspecjalizowanej służby medycznej.
Cele nauczania:

4.3. Pierwsza pomoc – zakres tematyczny
Cele programowe:

4.4. Proponowane tematy zajęć
TEMAT 1: PODSTAWY UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY PRZEDLEKARSKIEJ

CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 2: ZABURZENIA PODSTAWOWYCH FUNKCJI ORGANIZMU
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:






TEMAT 3: UTRATA PRZYTOMNOŚCI (REANIMACJA KRĄŻENIOWO-ODDYCHOWA)
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 4: OPIEKA NAD POSZKODOWANYM DO CZASU PRZYBYCIA POMOCY
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 5: ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z WODĄ
CEL GŁÓWNY

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 6: KRWOTOKI I RANY
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 7: URAZY GŁOWY I KRĘGOSŁUPA
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 8: URAZY KOŚCI I STAWÓW
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 9: URAZY TERMICZNE I CHEMICZNE
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 10: CIAŁA OBCE W ORGANIZMIE
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 11: ZATRUCIA ORGANIZMU
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 12: UKĄSZENIA, POGRYZIENIA I UŻĄDLENIA
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 13: NAGŁE ZASŁABNIĘCIA
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:


TEMAT 14: WSTRZĄSY
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 15: APTECZKA PIERWSZEJ POMOCY
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:


4.5. Przykłady przeprowadzenia lekcji
Temat: Rękoczyn Heimlicha – ćwiczenia praktyczne

    Elementy niezbędne do realizacji: plansze poglądowe (ewentualnie slajdy), krzesło.
Czas trwania: 45 min.
    Lekcja ta jest częścią składową tematyki dotyczącej zadławień. Należy zatem wpleść ją w powyższy temat, ewentualnie, w przypadku przeznaczenia większej ilości godzin na realizację tematu, uczynić z niej odrębną lekcję. Uczniowie powinni wiedzieć, kiedy stosować tę technikę, rękoczyn Heimlicha (inaczej: chwyt Heimlicha), jest to bowiem technika pierwszej pomocy stosowana przy zadławieniach. Polega ona na naciśnięciu przepony w celu wypchnięcia przedmiotu znajdującego się w tchawicy zadławionego. Podczas robienia chwytu Heimlicha istnieje możliwość uszkodzenia trzewi jamy brzusznej zatem należy go stosować tylko w wyjątkowych przypadkach, wówczas, gdy wszystkie inne metody zawiodły. W przypadku zadławienia i braku pomocy można zastosować chwyt Heimlicha na sobie - za pomocą np. kantu oparcia krzesła.

    Podczas tej lekcji wprowadzamy 8 zasad niezbędnych do prawidłowego zastosowania tej techniki. Uczniowie ćwiczą każdą czynność.
Zasada 1
    Jeżeli osoba poszkodowana jest przytomna i może oddychać, wówczas zachęcamy ją do kaszlu, aby odkrztusić zalegający w tchawicy przedmiot. Czynność ta powinna zostać wykonana w pozycji pochylonej do przodu (aby odkrztusić ciało obce). W takiej pozycji możemy klepać poszkodowanego po plecach. Nie wolno tego robić w sytuacji, gdy poszkodowany stoi prosto lub znajduje się w pozycji siedzącej.
Zasada 2
    Jeśli osoba stoi lub siedzi, wykonujemy rękoczyn Heimlicha. Stajemy za poszkodowanym, obejmujemy ramionami jego tułów na wysokości nadbrzusza.
Zasada 3
    Pochylamy poszkodowanego do przodu - po to, aby ciało obce wydostało się na zewnątrz, a nie dostało w głąb dróg oddechowych.
Zasada 4
    Zaciskamy jedną rękę w pięść i przykładamy w miejsce pomiędzy pępkiem a wyrostkiem mieczykowatym mostka.
Zasada 5     Pięść chwytamy drugą ręką i szybkim ruchem wgniatamy do siebie i ku górze. W ten sposób powietrze znajdujące się w drogach oddechowych zostaje sprężone, a ciało obce zostaje wypchnięte przez usta na zewnątrz.




Zasada 6
    Jeśli nie uda się za pierwszym razem, to należy powtarzać rękoczyn, aż ciało obce nie wypadnie (jednak nie więcej niż 5 razy). Każdy kolejny uścisk powinien stanowić oddzielny ruch.




Zasada 7
Chwyt Heimlicha na sobie
W przypadku braku pomocy, możemy wykonać chwyt Heimlicha na sobie. W tym celu należy:

Zasada 8
Chwyt Heimlicha na dziecku (poniżej 1 roku życia)
    Siadamy, a następnie dziecko układamy na kolanach twarzą do dołu. Głowa powinna znajdować się poniżej tułowia. 5 razy uderzamy przegubem ręki w plecy, w okolicę między łopatkami. Następnie odwracamy dziecko na plecy (głowa nadal niżej niż tułów). Za pomocą dwóch palców wykonujemy 5 szybkich ucisków na środku mostka. Powyższe czynności powtarzamy, aż dziecko zacznie oddychać. Wcześniej, oczywiście, zawiadamiamy pomoc.




ROZDZIAŁ V: SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE

5.1. Możliwości psychofizyczne młodzieży
    Wiek ten jest tym okresem, w którym dokonują się przeobrażenia dziecka w osobę dorosłą. Na przestrzeni stosunkowo krótkiego czasu zachodzą radykalne zmiany fizyczne i psychiczne, które umożliwiają spełnienie zadań właściwych człowiekowi dorosłemu. Proces dorastania jest bardzo skomplikowany. Obejmuje wiele dziedzin osobowości, a rozwój tych dziedzin nie przebiega równolegle. Dziecko dojrzewa pod względem psychologicznym i fizjologicznym. Następuje rozwój umysłowy w zakresie myślenia, przejście od etapu myślenia konkretnego do etapu myślenia abstrakcyjnego. Zwiększa się efektywność uczenia się i zdolność rozwiązywania problemów praktycznych i teoretycznych, rozumienie związków między zjawiskami, lepszej orientacji w otoczeniu
    Wraz z rozwojem podstawowych procesów psychicznych w sferze intelektu, uczuć i woli, kształtują się u młodzieży ważne cechy osobowości tj. zainteresowania, zdolności, charakter, światopogląd, podstawy etyczne i społeczne, rozwija się świadomość i samoocena. Młodzież odkrywa w sobie nowy świat – świat wewnętrznych przeżyć i doznań. Poniżej przedstawiono szczegółowo zjawiska, z jakimi wiąże się okres adolescencji w życiu młodego człowieka. Jest to o tyle istotne, że należy brać te aspekty pod uwagę planując metodyka nauczania:

5.2. Nauka udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej
    Nauka zasad udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej w tym wieku wiąże się z dużą odpowiedzialnością prowadzącego. Młodzi ludzie wkraczają już w dorosłość, a tematyka takich zajęć może coraz częściej znaleźć zastosowanie w praktyce. Dodatkowo należy wprowadzić również odpowiedzialność za nieudzielenie pomocy poszkodowanemu oraz moralny obowiązek udzielania pomocy potrzebującym.

5.3. Zakres tematyczny zajęć
    Zakres tematyczny w tej grupie wiekowej obejmuje podobne zagadnienia, jak w przypadku młodzieży gimnazjalnej, niemniej jednak jest on bardziej rozbudowany. Tematyka może zatem być spójna z zagadnieniami poruszanymi na kursach pierwszej pomocy przedlekarskiej, prowadzonymi dla osób dorosłych. Mając na uwadze wiek uczniów należy, jak wspomniano, zaznaczyć aspekt ustawowego obowiązku udzielania pierwszej pomocy potrzebującym, jak również odpowiedzialność karną wynikającą ze szkody wyrządzonej przez ratownika.

W polskim prawie karnym nie ma przepisu, który dotyczyłby bezpośrednio i wprost odpowiedzialności karnej za zaniechanie udzielenia przez laika świadczenia zdrowotnego, niemniej jednak ewentualna odpowiedzialność w tym względzie opiera się na zasadach ogólnych. Jej podstawę stanowią dwa przepisy Kodeksu Karnego.

Art. 162. KK
§ 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.
Art. 93. KK
§ 1. Prowadzący pojazd, który uczestnicząc w wypadku drogowym, nie udziela niezwłocznej pomocy ofierze wypadku, podlega karze aresztu albo grzywny.
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia, o którym mowa w § 1 orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów.

    Poza zagadnieniami dotyczącymi obowiązku udzielania pomocy potrzebującym, w tym wieku należy zapoznać młodzież z aspektami psychologicznymi, jakie mogą mięć miejsce w momencie konieczności udzielenia pomocy. Nie wystarczy wiedzieć, jak udzielić pomocy przedlekarskiej, trzeba przede wszystkim chcieć to zrobić i zareagować tak szybko, jak to możliwe, bowiem w takich sytuacjach, jak pokazują doświadczenia, najważniejszy jest czas. Warto zatem zwrócić uwagę młodzieży na pewne mechanizmy psychologiczne związane z reakcją na konieczność udzielenia pomocy. Takim zjawiskiem jest np. rozproszenie odpowiedzialności.

    Zjawisko w psychologii nazywane również efektem widza, polegające na tym, że wraz ze wzrostem obserwatorów, spada ilość osób niosących pomoc. Działa on w ten sposób, że obserwatorzy zdarzenia, widząc innych obserwatorów, doświadczają rozproszenia odpowiedzialności. Skoro bowiem dookoła jest tyle innych osób, które mogłyby pomóc, to ja nie muszę. Mało tego, skoro nikt inny się nie pali do tego, by ratować damę z opresji, to najwyraźniej nie ma takiej potrzeby – działa tu mechanizm konformizmu (nikt się nie rusza, wszyscy patrzą, to patrzę i ja). Istnieje jednak sposób na to, aby przezwyciężyć ten mechanizm. Wystarczy wybić osoby z ich poczucia braku osobistej odpowiedzialności. Zamiast krzyczeć „pomocy”, lepiej wybrać sobie „ofiarę”, która nam pomoże. Zwrócenie się bezpośrednio do konkretnej osoby – wskazanie na nią palcem, podanie jej opisu (np. pani w niebieskiej kurtce), obarcza tę osobę odpowiedzialnością i znacznie zwiększa szansę na to, że uzyskamy od niej pomoc. Wprawdzie, aby pomoc uzyskać, osoba pomagająca musi mieć jeszcze poczucie, że pomóc umie (jeśli ma poczucie, że nie potrafi, będzie trudno namówić ją do pomocy), w tym przypadku jednak młodzież takie kompetencje będzie posiadać. Warto też wiedzieć, że na chęć pomocy wpływa też to, jaka jest ofiara – najchętniej pomagamy bowiem osobom podobnym do nas i tym, których interpretujemy jako bardziej pokrzywdzone (np. jeśli jesteśmy świadkami wypadku, to chętniej pomożemy lekko rannej ofierze niż ciężko rannemu sprawcy).

    Udzielając pierwszej pomocy osobie poszkodowanej, należy pamiętać również o innych aspektach psychologicznych. Uczniowie powinni wiedzieć, iż wszelkie czynności ratujące powinny być powiązane z udzieleniem pomocy psychologicznej mającej na celu zmniejszenie subiektywnego dyskomfortu ofiary wypadku i zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa. Poniżej przedstawiono zasady działania, jakie należy przekazać młodzieży z tego właśnie punktu widzenia.

Podstawowe zasady działania podczas udzielania pomocy przedlekarskiej:

  1. Rozejrzyj się w sytuacji. Zachowaj spokój i opanowanie. Pamiętaj o zapewnieniu bezpieczeństwa samemu sobie. Pomyśl też, od czego zaczniesz. Nie bój się pomóc. Oceń stan poszkodowanego.
  2. Podejdź do poszkodowanego. Jeśli jest przytomny, powiedz mu, kim jesteś i co się wydarzyło. Powiedz, że będziesz z nim do czasu przyjazdu pogotowia, aby dać mu poczucie bezpieczeństwa.
  3. Zasłoń poszkodowanego przed widzami, spokojnie i stanowczo poproś ich, aby nie przeszkadzali, albo daj im jakieś zadanie. Postaraj się, aby wokół nie utworzyło się zbiegowisko.
  4. Przyjmij pozycję na tej samej wysokości, co poszkodowany – zniż się, uklęknij lub kucnij przy nim. Delikatnie połóż swoją rękę na ramieniu lub na głowie, to działa uspokajająco. Okryj go np. kocem ratunkowym, przy jego braku, np. kurtką czy bluzą.
  5. Przeprowadź czynności ratujące płynnie i sprawnie. Jeśli masz kontakt z poszkodowanym, informuj go o podejmowanych czynnościach i efektach z tym związanych, postaraj się go uspokoić.
  6. Mów tonem spokojnym, postaraj się też go cierpliwie wysłuchać. Nie krytykuj, nie wypowiadaj pesymistycznych opinii. Zapytaj, czy kogoś powiadomić o wypadku.
  7. Jeśli musisz opuścić poszkodowanego poinformuj go o tym i zapewnij, że nie zostanie sam. Poproś kogoś, aby przy nim pozostał.
  8. W przypadku, gdy poszkodowanym jest dziecko, potraktuj je bardziej emocjonalnie. Okryj kocem i bądź blisko. Najważniejszy jest kontakt cielesny. Jeśli jest to możliwe, daj mu maskotkę i zapewnij obecność rodziców lub kogoś bliskiego.
  9. Pamiętaj, że osoby pod wpływem alkoholu, narkotyków lub bezdomni mogą być negatywnie nastawieni do ratujących. Wtedy udzielanie pierwszej pomocy ogranicza się tylko do technicznych czynności ratujących.

5.4. Proponowane tematy zajęć
1. Bezpieczeństwo osoby udzielającej pierwszej pomocy, poszkodowanego, miejsca zdarzenia.
2. Ocena stanu poszkodowanego.
3. Zawartość oraz zastosowanie apteczki pierwszej pomocy.
4. Urazy mechaniczne – postępowanie ratunkowe: złamania, zwichnięcia, skręcenia; rany; amputacje.
5. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa osoby dorosłej.
6. Wstrząs oraz inne stany nagłe.
7. Utrata przytomności: techniki oceny stanu przytomności; ocena funkcji życiowych; ułożenie osoby oddychającej w pozycji bezpiecznej.
8. Oparzenia: źródła oparzeń; postępowanie ratownicze.
9. Ewakuacja ze strefy zagrożenia.

TEMAT 1: ZANIM ZACZNIESZ RATOWAĆ
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 2: ZABURZENIA PODSTAWOWYCH FUNKCJI ORGANIZMU
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 3: UTRATA PRZYTOMNOŚCI (REANIMACJA KRĄŻENIOWO-ODDECHOWA)
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:








TEMAT 4: KRWOTOKI I RANY
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

Przykład 1: otwarta rana brzucha:


Przykład 2: otwarta rana klatki piersiowej:


TEMAT 5: URAZY GŁOWY I KRĘGOSŁUPA
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 6: URAZY KOŚCI I STAWÓW
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 7: URAZY TERMICZNE I CHEMICZNE
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 8: CIAŁA OBCE W ORGANIŹMIE
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 9: ZATRUCIA ORGANIZMU
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 10: UKĄSZENIA, POGRYZIENIA I UŻĄDLENIA
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 11: NAGŁE ZASŁABNIĘCIA I WSTRZĄSY
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:


TEMAT 12: ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z WODĄ
CEL GŁÓWNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 13: WYPADEK DROGOWY
CEL GŁÓWNY:

CELE OPERACYJNE:








TEMAT 14: OPIEKA NAD POSZKODOWANYM DO CZASU PRZYBYCIA POMOCY
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

TEMAT 15: APTECZKA PIERWSZEJ POMOCY
CEL OGÓLNY:

CELE OPERACYJNE:

5.5 Przykłady przeprowadzenia lekcji

Temat: Wyciąganie poszkodowanego z samochodu

    Lekcja może być częścią składową tematu dotyczącego pierwszej pomocy przedlekarskiej udzielanej ofiarom wypadków drogowych. Do jej przeprowadzenia niezbędne jest auto, można ją przeprowadzić np. w okolicy parkingu szkolnego, zachowując, oczywiście, wszelkie standardy bezpieczeństwa.
Zagadnienia, które uczniowie powinni znać przed przeprowadzeniem części praktycznej:
W celu wyjęcia poszkodowanego z pojazdu należy:











    Uwaga! Stopy, szczególnie u kierowcy, mogą być zaklinowane przez pedały hamulca, sprzęgła czy gazu. W takim przypadku w pierwszej kolejności delikatnie odblokowujemy nogi, lekko zginając je w kolanach.

    Po wydobyciu z pojazdu należy kontynuować stabilizację głowy i szyi, jednocześnie udrożniając drogi oddechowe.

    Przed rozpoczęciem wyciągania poszkodowanego należy wyjąć kluczyki ze stacyjki i cały czas monitorować stan pojazdu (np. czy nie wydobywają się z niego płyny, olej napędowy lub benzyna). Przede wszystkim należy dbać o bezpieczeństwo zarówno swoje, jak i poszkodowanych.

Zakończenie
    Niniejsza publikacja jest tylko propozycją prowadzenia zajęć i tematyki podejmowanej podczas lekcji przez nauczyciela. To do Państwa należeć będzie cała praca związana z przygotowaniem młodego pokolenia do właściwego zachowania się w momencie zagrożenia życia i zdrowia. Pomocne będą z całą pewnością aspekty psychologiczne i rozwojowe dzieci i młodzieży przedstawione Państwu w poszczególnych rozdziałach. Mam nadzieję, że ułatwią Państwu zarówno wybór tematyki, jak i dostosowanie do niej zajęć praktycznych.




Literatura

  1. Andres J., (2006), Pierwsza pomoc i i resuscytacja krążeniowo-oddechowa. Podręcznik dla studentów, wyd. Polska Rada Resuscytacji.
  2. Bee H. (2004), Psychologia rozwoju człowieka, Poznań.
  3. Brzezińska A. (red.) (2005), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa, Gdańsk, GWP.
  4. Buchfelder M., Buchfelder A., (2005), Podręcznik pierwszej pomocy. Warszawa PZWL.
  5. Jan Szumiał, Wypadek drogowy - pierwsza pomoc (Poradnik ratownika), wyd. Grupa Image, Warszawa 2010.
  6. Turner J., Helms D. (1999), Rozwój człowieka. s. 449-453, Warszawa, WSiP.
  7. Wadsworth B. J. (1998), Teoria Piageta. Poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka, Warszawa, WSiP.
  8. Wypadek drogowy - pierwsza pomoc (7 plansz), wyd. Grupa Image, Warszawa 2010.