Doświadczenia - Portal Edukacyjny - Wychowanie Komunikacyjne
Nauczyciele » Aktualności
Powiększ tekst:
Powiększ tekstPomniejsz tekst

PROWADZENIE ZAJĘĆ Z ZAKRESU UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY PRZEDMEDYCZNEJ - PORADNIK METODYCZNY DLA NAUCZYCIELI

18-03-2011, kategoria Aktualności - Porady

PROWADZENIE ZAJĘĆ Z ZAKRESU UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY PRZEDMEDYCZNEJ
- PORADNIK METODYCZNY DLA NAUCZYCIELI


Autor: Ewa Odachowska – psycholog, pedagog



    

    W sierpniu ubiegłego roku opublikowano rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie przygotowania nauczycieli do prowadzenia zajęć edukacyjnych w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Lekcje pierwszej pomocy we wszystkich szkołach - od szkoły podstawowej, poprzez gimnazjalną, aż do liceum – wprowadzono od września 2009 roku w związku z wejściem w życie ustawy o ratownictwie medycznym. Minister określił zakres wiedzy i umiejętności niezbędnych do prowadzenia zajęć edukacyjnych w zakresie udzielania pierwszej pomocy; tryb nabywania wiedzy i umiejętności niezbędnych do prowadzenia zajęć edukacyjnych w zakresie udzielania pierwszej pomocy. Zajęcia mogą prowadzić lekarze i ratownicy medyczni lub nauczyciele po specjalistycznych kursach. Problemem może być jednak sposób nauki oraz zakres tematyczny, który należy dostosować zarówno do wieku dziecka, jak i jego zdolności psychofizycznych.

    Poradnik ten skierowany jest do nauczycieli prowadzących w szkołach zajęcia z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej, zarówno dla tych najmłodszych, jak i starszej już młodzieży. Zakres tematyczny obejmuje zatem całościową analizę zarówno możliwości intelektualnych, fizycznych i psychicznych dzieci i młodzieży, stanowi również poradnik metodyczny, w jaki sposób i jakimi metodami posługiwać się przy nauce podstawowych zasad udzielania pomocy osobom poszkodowanym. Podręcznik podzielono na rozdziały uwzględniające zarówno wiek dziecka, jak i jego możliwości absorbowania nowych treści.




ROZDZIAŁ I – DZIECI NAJMŁODSZE

    Nigdy nie wiadomo, kiedy zdarzy się wypadek lub inna sytuacja wymagająca natychmiastowej reakcji, dlatego nawet najmłodsze dzieci warto uczyć, jak zachować się w przypadku niebezpieczeństwa. Jeszcze do niedawna dziecięcy głos w słuchawce telefonu pogotowia ratunkowego traktowany był jako żart, a uwaga rodziców skupiała się głównie na zabranianiu dzieciom korzystania z telefonów. Po ostatnich tragicznych wypadkach, kiedy mali bohaterowie ratowali życie swoich najbliższych, coraz częściej mówi się o potrzebie nauki dzieci zachowania w niebezpiecznych sytuacjach. Ważne jest, aby przy takiej nauce uwzględnić zarówno wiek rozwojowy, jak i możliwości psychofizyczne. Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym nie są jeszcze predysponowane do nauki reanimacji, czy resuscytacji, niemniej jednak warto rozpocząć edukację dotyczącą podstaw pierwszej pomocy przedmedycznej, a przede wszystkim umiejętności zachowania się w sytuacji zagrożenia życia.

1.1 Możliwości psychofizyczne dzieci w wieku przedszkolnym
    Rozwój psychiczny dziecka w wieku przedszkolnym jest ściśle związany z jego rozwojem fizycznym, rozwojem działalności, rozwojem kontaktów społecznych itp. Istotną rolę w rozwoju dziecka oprócz osobistego doświadczenia odgrywa również naśladownictwo, które sprzyja wytwarzaniu się związków czasowych przy powtarzaniu słów i naśladowaniu czynności samego dorosłego. Gotowość dziecka do podjęcia nauki w szkole uwarunkowana jest jego ogólną dojrzałością psychologiczną, umysłową oraz emocjonalno-społeczną, warto zatem mieć na uwadze wszystkie te aspekty przy nauce dzieci. Rozwój różnorodnych form orientacyjno-badawczej działalności dziecka tworzy przesłanki do kształtowania się działań i umiejętności myślenia.

    W wieku przedszkolnym wrażliwość słuchowa dziecka wzrasta prawie dwukrotnie, a spostrzeganie pod koniec wieku przedszkolnego nabiera charakteru coraz bardziej zorganizowanego, celowego i odgrywa ważną rolę w całym rozwoju umysłowym dziecka. Wyobrażenia postrzeganych wcześniej przedmiotów, zjawisk i czynności – stanowią podstawę treści orientacyjno-badawczej działalności dziecka, jego wiadomości o świecie. Na początku okresu przedszkolnego dominuje u dziecka wyobraźnia bierna i mimowolna, mająca charakter odtwórczy. Dziecku należy zatem zaprezentować i dokładnie wyjaśnić zasady udzielania pierwszej pomocy, wplatając w to formy adekwatne do jego wieku rozwojowego, a więc zabawę, różnorodne formy naśladowania itp. W związku z tym, iż pod koniec tego wieku wyobraźnia dziecka staje się coraz bardziej twórcza i dowolna, stanowi to również duże pole do działania dla nauczyciela lub opiekuna.

    Wiek przedszkolny odgrywa również bardzo ważną rolę w rozwoju pamięci człowieka. Pojemność pamięci u dziecka w tym okresie powiększa się szybko, związana jest ona w dużej mierze z działalnością dziecka; najwięcej nowych faktów i słów zapamiętuje ono podczas zabawy. Początkowo pamięć ma charakter mimowolny, zaś pamięć dowolna zaczyna się dopiero rozwijać. Rozwój pamięci dowolnej u dziecka w tym wieku zależy w pewnym stopniu od właściwości uwagi i zmian, jakie w nich zachodzą. U dzieci w wieku przedszkolnym przeważa uwaga mimowolna; uwaga dowolna, jeżeli nawet jest, to trwa bardzo krótko, jest rozproszona; dziecko nie potrafi się jeszcze przez dłuższy czas skupić na jednym przedmiocie, nauczanie zatem powinno się odbywać w formie różnorodnych działań, przede wszystkim zaś zabawy, nie monotonnego wykładu.

    Myślenie w wieku przedszkolnym nie stanowi jeszcze odrębnej i samodzielnej czynności poznawczej, wyróżnia się tu dwa rodzaje tego procesu: myślenie sensoryczno-motoryczne i konkretno-wyobrażeniowe. W związku z tym, iż podporządkowane jest ono raczej działaniom praktycznym, wiedzę tę należy wykorzystać w planowaniu działalności edukacyjnej najmłodszych. Początkowo w umyśle dzieci nie funkcjonują jeszcze struktury pojęciowe, lecz równoważniki pojęć. Jest to okres tzw. przedpojęciowy, a tworzenie tzw. „pseudopojęć” stanowi niezwykle ważny szczebel pośredni między kompleksowym a pojęciowym. Należy zatem starannie dobierać język nauczania pierwszej pomocy. Dziecku będzie trudno zrozumieć pojęcie np. resuscytacji, ponieważ w tym samym czasie kształtują się także pojęcia potoczne, które dopiero w okresie późnego dzieciństwa, w dalszych stadiach rozwojowych, mogą stać pojęciami naukowymi. W procesie przyswajania pojęć dziecko przechodzi od pojęć prostych do coraz bardziej złożonych lub od ogólnych do specyficznych (ujmowanie przedmiotów i zjawisk globalnie). Wskaźnikiem poziomu opanowania przez dziecko jakiegoś pojęcia jest sposób jego zdefiniowania. W wieku przedszkolnym przeważają definicje celowe, użytkowe i funkcjonalne, związane z subiektywnym, a niekiedy jeszcze egocentrycznym ujmowaniem świata.
Do czynności umysłowych dziecka w wieku przedszkolnym, prowadzących do kształtowania pojęć zaliczamy

  • analizę (dzielenie całości na części składowe)
  • syntezę (scalanie elementów w jedną całość)
  • abstrahowanie (wyodrębnianie jednej lub kilku cech przedmiotu lub zjawiska i pominięcie innych jego właściwości)
  • uogólnianie (polega na ujęciu danej cechy jako wspólnej własności całej kategorii przedmiotów lub zjawisk)
  • porównywanie (znajdowanie różnic i podobieństw między przedmiotami).
    W wieku przedszkolnym przeważa ujmowanie różnic, gdyż dziecku trudno odszukać cechy wspólne lub „takie same wśród różnych”.

    Omówione czynności umysłowe odgrywają również ważną rolę w rozwiązywaniu problemów przez dzieci. Pierwsze formy rozumowania i wnioskowania także można zaobserwować już u małego dziecka, a ich najszybszy rozwój obserwuje się właśnie w wieku przedszkolnym. W okresie tym rozumowanie dziecka przebiega już nie tylko na podstawie wyobrażeniowej. Ważną rolę w rozumowaniu odgrywają przede wszystkim symbole słowne.

    Wiek przedszkolny to także okres dużych zmian w sferze emocjonalnej dziecka. Zmiany i rozwój życia emocjonalnego dziecka następują dzięki procesowi uczenia się, dzięki kojarzeniu bodźców i sytuacji dotychczas obojętnych z takimi, w których dana emocja czy uczucie wystąpiło. W miarę rozwoju działalności oraz w miarę tworzenia się u dziecka nowych zainteresowań, powstania nowych potrzeb, uczucia jego zmieniają się, przekształcają i rozwijają. Uczucia określane jako przyjemne, tj: zadowolenie, radość, miłość, przyjemność – są istotnym czynnikiem normalnego rozwoju dziecka. Natomiast uczucia przykre – strach, złość, zazdrość – zwłaszcza, kiedy są silne i częste, mogą hamować działalność dziecka, a nawet opóźniać jego rozwój. W wieku przedszkolnym przypada okres największego nasilenia strachu specyficznego w ramach prawidłowego rozwoju dziecka. Szereg zachowań emocjonalnych jest ściśle związanych ze strachem, w tym sensie, że strach jest u nich elementem dominującym. Do najważniejszych zaliczamy: nieśmiałość, zakłopotanie, zmartwienie, lęk. Gniew, złość wywołują u dzieci przedszkolnych podobne przyczyny, co i w innych okresach, a więc przymus, ograniczenie swobody działania, zabranie ulubionej zabawki, nagana, kara, czyli sytuacje frustrujące. Dość powszechnym uczuciem u dziecka w wieku przedszkolnym jest również zazdrość, najczęściej o uczucia bliskich osób, czasami o inne dziecko – bardziej wyróżnione czy zabawki. Zazdrość wywołuje silne napięcie i przejawia się w różnych formach zachowania się dziecka: w agresji, wrogości, przygnębieniu, niechęci, chęci zwrócenia na siebie uwagi. Emocje, które staną się siłami dominującymi w życiu dziecka, zależą głównie od środowiska, w jakim dziecko wzrasta, od stosunków łączących je z osobami znaczącymi oraz od otrzymywania wskazówek, jak należy kontrolować swoje emocje. Emocje, które uzyskały znaczenie dominujące, oddziałują na osobowość dziecka, a poprzez nią, na jego przystosowanie psychiczne i społeczne.

    Rozwój społeczny polega na zdobywaniu przez dziecko dojrzałości do współżycia w społeczeństwie. Dorośli wprowadzają dziecko w świat wytworów społecznych i uczą form zachowania przyjętych w danej kulturze, jest to zatem również dobry okres na wprowadzanie podstaw zachowania się w sytuacji zagrożenia lub konieczności udzielenia pomocy. Grupą społeczną oddziałującą na przebieg socjalizacji jest przede wszystkim rodzina. Rodzice, a później wychowawcy i nauczyciele starają się za pomocą określonych oddziaływań tak kierować zachowaniem dziecka, aby przyswoiło te elementy roli, które w danym okresie ma pełnić. W okresie przedszkolnym obserwuje się wyraźny postęp w uspołecznianiu dzieci. Uczą się one przystosowywać do innych, brać udział w zabawach grupowych, podporządkowywać prawidłom i przepisom obowiązującym w grupie. Ich udział w życiu grupy staje się aktywny. Rozwija się u nich poczucie odpowiedzialności, samodzielność, umiejętność podporządkowania swoich działań określonemu celowi, umiejętność samooceny. Kształtują się uczucia przyjaźni z innymi, potrzeba aprobaty, uznania i współdziałania.

1.2 Jak uczyć najmłodszych zasad udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej?
    Uwzględniając przedstawione uwagi dotyczące rozwoju psychospołecznego i psychofizycznego dziecka w wieku przedszkolnym, należy dokładnie zaplanować proces nauczania związany z zachowaniem w sytuacji konieczności udzielenia pomocy potrzebującym, a przede wszystkim umiejętności radzenia sobie w sytuacji zagrożenia. Najważniejszą pomocą, jakiej może udzielić maluch, jest zawiadomienie dorosłych i sprowadzenie profesjonalnej pomocy. Oto propozycja, jak przeprowadzić zajęcia z udzielania pierwszej pomocy wśród najmłodszych:

  • Wspólnie z dziećmi wykonaj plansze lub etykiety z numerami alarmowymi.
  • Zaproponuj, aby numery alarmowe umieściły w swoim domu, w widocznym miejscu (np. na lodówce, wspólnie z rodzicami lub rodzeństwem).
  • Naucz dzieci, jak i kiedy pod nie dzwonić – wytłumacz zasady, w jakich przypadkach należy dzwonić pod numery alarmowe.
  • Przećwicz z dziećmi rozmowę z operatorem.

    Na taką lekcję można zaprosić przedstawiciela Pogotowia Ratunkowego czy Polskiego Czerwonego Krzyża, aby w formie pogadanki przedstawił dzieciom konieczność udzielania pomocy innym. Jest to również okazja zaprezentowania dziecku zarówno stroju ratowniczego, jak i wyposażenia apteczki pierwszej pomocy.

1.3 Pierwsza pomoc w klasie „O” – zakres tematyczny
    Zakres tematyki uwzględnia treści podstawy programowej wychowania przedszkolnego, w tym w szczególności nabywanie umiejętności poprzez działanie. Główne założenia to nauczenie zasad postępowania warunkujących bezpieczeństwo dziecka oraz umożliwianie poznawania i stosowania różnych sposobów rozwiązywania zadań, związanych z udzielaniem pomocy i unikaniem zagrożenia.
CELE NAUCZANIA - Przygotowanie dzieci do racjonalnych zachowań w przypadku wystąpienia zagrożeń:

  1. Nabywanie umiejętności wzywania pogotowia ratunkowego i informowania innych służb ratowniczych.
  2. Przygotowanie dzieci do wykonywania prostych czynności ratowniczych.
  3. Wdrażanie do zachowań bezpiecznych na drodze, w czasie gier i zabaw.
  4. Zwrócenie uwagi na niebezpieczeństwa wynikające z posługiwania się przez dzieci niebezpiecznymi narzędziami: np. nóż, nożyczki, zapałki.

  5. Kształtowanie gotowości niesienia pomocy poszkodowanym.

CELE OPERACYJNE - zachęcanie dzieci do nabywania umiejętności w zakresie:

  1. wzywania pogotowia ratunkowego i informowania innych służb ratowniczych,
  2. wykonywania prostych czynności ratowniczych przy poszkodowanym,
  3. znajomości zasad bezpiecznego zachowania na drodze, w czasie gier i zabaw,
  4. rozumienia, że zabawa niebezpiecznymi narzędziami może mieć negatywne skutki,
  5. rozumienia potrzeby niesienia pomocy poszkodowanemu.

PROPONOWANE FORMY REALIZACJI:

  • pogadanka na temat podstawowych zasad pierwszej pomocy
  • wspólna praca nad wykonaniem karty z numerami alarmowymi
  • pokaz – np. prezentacja podręcznej apteczki
  • obserwacja udzielania pomocy poszkodowanemu
  • inscenizacja pomocy
  • ćwiczenie praktycznych umiejętności, np. rozmowy z operatorem.

ŚRODKI EDUKACYJNE:

  • podręczniki pierwszej pomocy dla najmłodszych
  • filmy wideo do poszczególnych tematów
  • 2 telefony (komórkowy i stacjonarny)
  • bandaż, gaza, plaster z opatrunkiem, nożyczki, podręczna apteczka

EWALUACJA:

  • sprawdzenie stopnia przyswojenia wiadomości poprzez lub obserwację
  • praktyczne sprawdziany umiejętności, pytania
  • pokazy
  • konkurs między klasami

1.4 Proponowane tematy zajęć z udzielania pierwszej pomocy dla najmłodszych
TEMAT 1: RATUNKU, POMOCY!!! - WZYWAMY POGOTOWIE RATUNKOWE, POLICJĘ, STRAŻ POŻARNĄ

CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności korzystania z telefonu w celu powiadomienia służb w razie zagrożenia.
CELE OPERACYJNE:

  • Dziecko potrafi skorzystać z telefonu.
  • Umie ocenić sytuację i podjąć decyzję o wezwaniu pogotowia ratunkowego.
  • Wie, że nie należy „dla zabawy” dzwonić pod numery alarmowe.
  • Potrafi przeprowadzić rozmowę telefoniczną z dyspozytorem, udzielając ważniejszych informacji (podać swoje imię i nazwisko, adres, numer telefonu, z którego dzwoni, opis zdarzenia).
  • Rozumie, iż w przypadku nagłego zdarzenia, potrzeby udzielenia pomocy należy zwrócić się o pomoc kogoś dorosłego (nauczyciela, opiekuna, rodzica).

TEMAT 2: ZŁAMANA NOGA LUB RĘKA
CEL OGÓLNY: Poznanie podstawowych zasad na wypadek złamania.
CELE NAUCZANIA:

  • Dziecko wie, że złamaną kończyną nie wolno poruszać.
  • Dziecko wie, że należy uspokoić i pocieszyć poszkodowanego.
  • Wie, że nie wolno ściągać obuwia ze złamanej kończyny.
  • Rozumie potrzebę okrycia poszkodowanego.
  • Wie, jakie mogą być konsekwencje poruszania złamaną kończyną.
  • Rozumie potrzebę niesienia pomocy innym.

TEMAT 3: KRWAWIĄCY NOSEK
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad działania przy krwawieniu z nosa.
CELE OPERACYJNE:

  • Dziecko wie, jak należy uspokoić i pocieszyć poszkodowanego.
  • Rozumie potrzebę opuszczenia w dół głowy poszkodowanego z krwawiącym nosem.
  • Dziecko wie, że poszkodowany powinien, przy pomocy chustki, lekko ucisnąć sobie nos i oddychać ustami.
  • Wie, gdzie należy przyłożyć zimny okład w celu zmniejszenia krwawienia.
  • Rozumie, że kontakt z krwią poszkodowanego może być niebezpieczny i należy go unikać.
  • Rozumie potrzebę niesienia pomocy innym.

TEMAT 4: SKALECZONY PALUSZEK
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad postępowania na wypadek skaleczenia.
CELE OPERACYJNE:

  • Dziecko wie, do czego służy plaster z opatrunkiem i jak go używać.
  • Dziecko wie, że skaleczony palec należy na chwilę włożyć pod zimną wodę i na ranę przykleić plasterek z opatrunkiem.
  • Wie, że należy uspokoić i pocieszyć poszkodowanego.
  • Wie, że zabawy ostrymi przedmiotami mogą skończyć się uszkodzeniem ciała.
  • Wie, że nie wolno dotykać żadnych lekarstw znajdujących się w domowej apteczce.
  • Wie, że w przypadku dużego skaleczenia powinno zwrócić się o pomoc do opiekuna, rodzica lub nauczyciela.
  • Rozumie potrzebę niesienia pomocy innym.

TEMAT 5: UWAGA, PARZY!
CEL OGÓLNY: Zapoznanie się z zasadami działania na wypadek oparzenia.
CELE OPERACYJNE:

  • Dziecko wie, jak należy pomóc poszkodowanemu, który się oparzył.
  • Wie, że oparzone miejsce należy schładzać wodą.
  • Dziecko rozumie potrzebę wezwania na pomoc osoby dorosłe.
  • Wie, kontakt z jakimi przedmiotami może być przyczyną oparzeń.

TEMAT 6: PALI SIĘ!
CEL OGÓLNY: Zapoznanie się z zasadami działania na wypadek pożaru.
CELE OPERACYJNE:

  • Dziecko rozumie zagrożenia wynikające z zabawy zapałkami, zapalniczką itp.
  • Dziecko wie, jak zachować się w momencie bezpośredniego zagrożenia pożarem.
  • Potrafi posłużyć się telefonem i wezwać na pomoc straż pożarną.
  • Umie powiedzieć, jak się nazywa, gdzie mieszka i telefonicznie przedstawić zaistniałą sytuację.
  • Zna bezpośrednie zagrożenia w czasie pożaru i wie, jak ich unikać.

1.5. Przykład przeprowadzenia lekcji
Temat: Telefon ratujący życie

    Dzieci w tym wieku należy też nauczyć, jak zachować się, będąc uczestnikiem lub świadkiem wypadku. Czasem od paru minut może zależeć ludzkie życie. Odpowiednie zachowanie w momencie niebezpieczeństwa może uratować życie najbliższych osób. Oto przykład, jak właściwie reagować na miejscu wypadku?

    Jeśli jesteśmy świadkami wypadku, niezależnie, czy dotyczy on naszych bliskich, czy osób nieznajomych - najważniejsze jest rozbudzenie w sobie poczucia odpowiedzialności. Bierność może kosztować czyjeś życie. Już u dzieci w tym wieku można kształtować podstawy zachowania się na miejscu zdarzenia. Treści edukacji dla bezpieczeństwa powinny uwzględniać rozwój osobowy dziecka i być dostosowane do zdolności psychofizycznych ucznia. Naucz dzieci, aby nie zastanawiały się, czy ktoś inny wezwał pomoc – nic złego się nie stanie, jeśli telefon na pogotowie się powtórzy, a zjawisko rozproszenia odpowiedzialności może doprowadzić do śmierci poszkodowanych osób. Przygotuj dzieci, jakich informacji będą musiały udzielić po wykonaniu telefonu, ponieważ operator przyjmujący zgłoszenie pod numerem alarmowym zadaje szereg pytań. Informacje, których udzieli zgłaszający, są niezmiernie ważne w sprawnej i szybkiej organizacji pomocy.






Informacje, które powinno się przekazać operatorowi to:
    - adres wypadku (pamiętaj o podaniu nazwy miejscowości – często dodzwonisz się do dyspozytora regionalnego, który dopiero przekaże twoje zgłoszenie najbliższej jednostce)
    - co się stało
    - ile osób potrzebuje pomocy
    - swoje imię i nazwisko.
NIE ROZŁĄCZAJ SIĘ! Operator może chcieć przekazać ci ważne informacje na temat sposobu udzielania pomocy poszkodowanym.




ROZDZIAŁ II: KLASY I-III

    Rozpoczęcie nauki szkolnej to wielka zmiana w dotychczasowym życiu dziecka, zwłaszcza w przypadku, gdy wcześniej nie uczęszczało ono np. do przedszkola. Zmianie ulega przede wszystkim codzienny tryb życia. Przechodzi od dominującej w okresie przedszkolnym działalności zabawowej do nauki szkolnej. Od tego czasu podstawową formą działalności staje się systematyczne zdobywanie wiedzy. Dziecko nie tylko codziennie podejmuje stałe obowiązki związane z nauką szkolną, ale ma również świadomość, że sposób w jaki się z nich wywiązuje podlega ciągłej ocenie. Szkoła staje się zatem dla dziecka bardzo ważnym elementem kształcenia i wychowania, przekazuje mu szereg wiedzy i umiejętności, ćwiczy jego funkcje psychiczne i kształtuje jego osobowość.

2.1 Możliwości psychofizyczne dzieci w klasach I-III i ogólna charakterystyka rozwoju dziecka w wieku wczesnoszkolym
    Początek nauki szkolnej do zarazem faza wkraczania w nowe stadium rozwoju. Systematyczne nauczanie i udział w życiu szkoły, coraz częstszy, a zarazem bardziej bezpośredni kontakt z otoczeniem, stanowią silne bodźce rozwojowe. Bodźce te powodują szybkie przeobrażenia w świadomości i osobowości dziecka i mają znaczny wpływ na jego sferę umysłową, społeczną i emocjonalną. Wiek ten jest zatem doskonały do podjęcia nauki również w tematyce udzielania pierwszej pomocy. Zakładając, iż dziecko ma już częściowo rozwiniętą potrzebę pomocy innym, na tym etapie jest już gotowe do poznania zasad udzielania tej pomocy.

    Młodszy wiek szkolny, nazywany także późnym dzieciństwem, trwa od 7 do 10-12 r.ż. W okresie tym dziecko, jak wspomniano, rozpoczyna naukę w szkole i uczęszcza do klas I-III szkoły podstawowej. Pierwsza klasa szkoły podstawowej powinna być zatem traktowana jako etap przejściowy między wiekiem przedszkolnym a szkolnym. Dzieci wstępujące do szkoły bardzo często różnią się między sobą poziomem ogólnego rozwoju. Mają na to wpływ zarówno warunki rozwoju i procesy socjalizacyjne w rodzinie, ale również np. fakt, czy dziecko wcześniej uczęszczało do żłobka czy przedszkola, czy miało rodzeństwo lub grupę rówieśniczą itp. Stopień ich dojrzałości do podjęcia nauki w szkole są zatem bardzo nierówne i zjawisko to obserwuje się w skali światowej. O powodzeniu szkolnym dzieci decyduje nie tylko dojrzałość szkolna, losy szkolne dziecka zależą również od form i metod pracy dydaktycznej, jaką zaproponuje mu szkoła uwzględniając jego możliwości rozwojowe.

    W omawianym okresie dzieciństwa, szkoła staje się dla dziecka środowiskiem, w którym nabywa ono wiele nowych umiejętności. Aby sprostać oczekiwaniom szkolnym, dziecko musi osiągnąć odpowiedni poziom dojrzałości szkolnej. Dojrzałość szkolna to osiągnięcie przez dziecko takiego stopnia rozwoju umysłowego, emocjonalnego, społecznego i fizycznego, jaki umożliwia mu udział w życiu szkolnym i opanowanie treści programowych kl. I. Jest to poziom rozwoju, który czyni dziecko gotowym do przekroczenia progu szkoły i sprostania stawianym przed nim w zadaniom czy obowiązkom. Dojrzałość szkolna jest więc wynikiem prawidłowego kierowania rozwojem dziecka w wieku przedszkolnym. Rozpatrując gotowość do nauki pierwszej pomocy przedmedycznej, jak również innych zagadnień, powinniśmy wziąć pod uwagę rozwój procesów poznawczych i ruchowych, które umożliwiają opanowanie podstawowych technik szkolnych, jak czytanie, pisanie i liczenie, rozwój społeczny, emocjonalny i fizyczny, a także zasób umiejętności i wiadomości, stanowiąc podstawę nauki w klasie pierwszej. Dojrzałość fizyczna wyraża się, jak wiadomo, dobrą sprawnością ruchową, ogólnym zdrowiem, prawidłowym funkcjonowaniem systemu nerwowego oraz ogólną aktywnością ucznia. Dojrzałość umysłowa wyraża się natomiast w zasobie wiedzy o świecie, bliższym i dalszym otoczeniu, umiejętności przechodzenia w procesach myślowych od konkretów do abstrakcji, zdolności analizy i syntezy wzrokowo-ruchowej, umiejętności koncentracji uwagi na wykonywanym zadaniu oraz zdolności wypowiadania się, rozumienia treści pojęć, a także rozbudzonej ciekawości i, przede wszystkim, chęci zdobywania wiedzy o świecie. Dojrzałość emocjonalna i społeczna wyraża się natomiast w umiejętności współdziałania z kolegami w nauce i w zabawie, w przeżywaniu radości z osiągnięć nie tylko swoich, ale całej grupy, przyjmowania odpowiedzialności za powierzone zadania, okazywaniu emocji pozytywnych, przyjaźni, życzliwości, panowania nad sobą w trudnych sytuacjach. Od dojrzałości szkolnej dziecka zależy zatem jego szkolny start, a więc, czy rozpoczęcie nauki będzie dla niego tylko przejściowo sytuacją trudną, której zwyciężenie pozwoli na wejście w dalszy etap rozwojowy, czy też stanie się zdarzeniem kryzysowym nie do przejścia, wywierającym głębszy wpływ na jego rozwój.

    Przeprowadzając charakterystykę dziecka w młodszym wieku szkolnym, trzeba zdawać sobie sprawę, że istotny wpływ na rozwój ogólny dziecka i na karierę szkolną ma środowisko rodzinne, czynniki dydaktyczno-pedagogiczne oraz grupy rówieśnicze. Należy podkreślić, że motorem rozwoju są zmiany, jakie zachodzą w sytuacji życiowej dziecka. W literaturze spotyka się wiele podziałów tego okresu. Dla potrzeb niniejszego opracowania zastosowano podział Lidii Wołoszynowej, która dzieli młodszy wiek szkolny na dwie fazy rozwojowe:

  • fazę pierwszą - obejmującą wiek od 7 do 8 lat. Wiek ten charakteryzują złożone zjawiska związane z przekraczaniem przez dziecko progu szkoły, a następnie z adaptacją do środowiska szkolnego i wymagań, do nauczycieli i rówieśników.
  • fazę drugą - obejmującą 9 i 10 rok życia, którą charakteryzują wyraźnie zmiany w sferze intelektualnej i całej osobowości dziecka. Pod wpływem nauki następuje tu intensywny rozwój mowy i myślenia. Młodszy wiek szkolny jest również okresem, w którym dominują różnorodne trudności szkolne. Trudności te wynikają częściowo z niedostatków intelektualnych, diagnozowanych w poradnictwie psychologiczno-pedagogicznym, nieprawidłowego rozwoju fizycznego, wynikające z zaburzonego uspołecznienia dziecka oraz niedojrzałości emocjonalnej, która utrudnia dzieciom dostosowywanie się do wymagań i obciążeń szkolnych. Niedostosowanie do warunków szkolnych rodzi nadmierne napięcia emocjonalne, nierzadko z cechami zahamowania emocjonalnego. Natomiast nadmierne napięcia eksplodują pojawieniem się lub nasileniem patologicznych nawyków, tików, jąkania oraz wystąpieniem nadruchliwości.

    Napięcia związane ze szkołą stanowią podłoże często występującego zjawiska, jakim jest fobia szkolna. Manifestuje się ona lękiem przed pójściem do szkoły, przed pewnymi lekcjami lub niektórymi nauczycielami. Fobii szkolnej bardzo często towarzyszą różne dolegliwości somatyczne, które utrudniają uczniom wypełnianie obowiązku szkolnego. Niedostosowanie do szkoły przyczynia się też do występowania zaburzeń zachowań społecznie nieakceptowanych, takich jak wagary, ucieczki z domu czy szkoły. Ujawnia się także w tym okresie wiele zaniedbań środowiskowych, często z towarzyszącymi nadmiernymi wymaganiami ze strony rodziców, bez względu na możliwości intelektualne i rozwój emocjonalny dziecka.

2.2 Pierwsza pomoc w klasie I-III
    Podstawowymi metodami dla klas I-III powinny być: pokaz i doświadczenie, ponieważ dziecko w tym wieku nie jest jeszcze zdolne do dokonywania operacji myślowych. W tym okresie nauczyciel może poświęcić więcej czasu na przećwiczenie podstawowych technik ratowniczych. W pierwszej fazie tego okresu najważniejsze to przekazanie dzieciom zasad przestrzegania podstawowych zasad bezpieczeństwa i informacji, na czym polega omdlenie czy zakrztuszenie, co robić w przypadku krwawienia z nosa czy poparzenia. Widać to na przykładzie tematyki omówionej w poprzednim rozdziale dotyczącym dzieci w wieku przedszkolnym. Praktyczną wiedzę na temat technik pierwszej pomocy natomiast warto przekazywać dzieciom około 10 roku życia. Dzieci w tym wieku możemy już nauczyć pozycji bocznej ustalonej i wytłumaczyć bardziej szczegółowo, co robić w przypadku nagłego zagrożenia życia. Ćwiczyć można wszędzie, począwszy od pomieszczeń klasowych, poprzez salę gimnastyczną, a nawet po plac zabaw.
Uczeń w tym wieku powinien:

  • umieć przewidywać

  • zapobiegać sytuacjom stwarzającym zagrożeni
  • unikać nadmiernego ryzyka
  • racjonalnie zachować się w sytuacji trudnej.
  • umieć ponosić odpowiedzialność za podejmowane decyzje (działania).

2.3 Pierwsza pomoc na etapie kształcenia zintegrowanego (klasy I-III) - zakres tematyczny

  1. Kształtowanie gotowości niesienia pomocy poszkodowanym.
  2. Nabycie umiejętności niezbędnych przy udzielaniu pierwszej pomocy.
  3. Wdrożenie do zachowań bezpiecznych na drodze, w czasie gier i zabaw.
  4. Wdrażanie do ostrożnego posługiwania się niebezpiecznymi narzędziami, środkami np. nożem, nożyczkami, zapałkami, itp.
  5. Nabycie umiejętności wzywania pogotowia ratunkowego oraz odpowiedzialności za nieuzasadnione wezwanie służb ratowniczych.

Zadania edukacji dla bezpieczeństwa:

  • Przekazywanie treści rozwijających zdolności dostrzegania różnego rodzaju związków i zależności przyczynowo-skutkowych.

  • Rozwijanie zdolności myślenia analitycznego i syntetycznego.
  • Uczenie właściwych zachowań w różnych sytuacjach i korzystania z doświadczeń.
  • Kształtowanie nawyków i wyobraźni.
  • Rozbudzenie wrażliwości na innych.
  • Uwrażliwianie na zagrożenia sytuacyjne.

Jak uczyć dzieci podstawowych zasad udzielania pomocy przedmedycznej, przygotowując je do właściwego zachowania się na miejscu zdarzenia:

  • Pozwólmy dzieciom samodzielnie rozwiązywać problemy i wykonywać zadania.
  • Postarajmy się tak zorganizować zajęcia, aby skupić całą uwagę dzieci.
  • Nową wiedzę należy wprowadzać w oparciu o już posiadaną.
  • Należy często sprawdzać, czy dziecko wszystko rozumie, prosząc je o powtórzenie własnymi słowami tego, co zostało powiedziane.
  • Pojęcia abstrakcyjne należy łączyć z konkretnymi doświadczeniami dziecka, nawiązując do byłych zdarzeń – uczenie na przykładach przy zastosowaniu różnych technik.
  • Powtarzanie jest jedyną drogą do ugruntowania wiedzy.
  • Ostrożnie z krytykowaniem wiedzy.
  • Proces nauczania zyska na efektywności, jeśli będzie zróżnicowany pod względem formy.

Nabywanie umiejętności poprzez działanie:

  • Uczenie zasad postępowania warunkujących bezpieczeństwo dziecka.
  • Umożliwianie poznawania i stosowania różnych sposobów rozwiązywania zadań.

CELE:
Przygotowanie dzieci do racjonalnych zachowań w przypadku wystąpienia zagrożeń poprzez:

  • nabywanie umiejętności wzywania pogotowia ratunkowego i informowania innych służb ratowniczych
  • przygotowanie dzieci do wykonywania prostych czynności ratowniczych
  • wdrażanie do zachowań bezpiecznych na drodze, w czasie gier i zabaw
  • zwrócenie uwagi na niebezpieczeństwa wynikające z posługiwania się przez dzieci niebezpiecznymi narzędziami: np. nóż, nożyczki, zapałki

  • kształtowanie gotowości niesienia pomocy poszkodowanym.

PROPONOWANE FORMY REALIZACJI:

  • pogadanka, rozmowy z: lekarzem, pielęgniarką, pracownikiem Pogotowia
  • pokaz
  • wycieczki – Policja, Straż Pożarna, Pogotowie Ratunkowe itp.
  • ćwiczenia praktyczne
  • obserwacja
  • inscenizacja, drama
  • burza mózgów.

ŚRODKI EDUKACYJNE:

  • Podręcznik pierwszej pomocy autorstwa Mariana Stebelskiego „Mały Ratowniczek”
  • Filmy wideo do poszczególnych tematów
  • 2 telefony, 3 koce, poduszka
  • krzesło, naczynie z zimną wodą, chustki
  • bandaż, gaza, plaster z opatrunkiem, nożyczki, podręczna apteczka
  • podręczny sprzęt gaśniczy.

EWALUACJA:

  • testy, krzyżówki, praktyczne sprawdziany wiedzy
  • konkursy wewnątrz i międzyklasowe.

2.4. Proponowane tematy zajęć
TEMAT 1: WYPADEK, CO ROBIĆ? ZACHOWANIE SIĘ NA MIEJSCU WYPADKU

CEL OGÓLNY: Przygotowanie do wykonywania podstawowych czynności na wypadek konieczności udzielenia pierwszej pomocy przedlekarskiej.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wykazuje gotowość niesienia pomocy.
  • Zna numery alarmowe.
  • Uczeń wie, że o wypadku należy poinformować osobę dorosłą.
  • Wie, że nie należy wpadać w panikę, a powinno się starać opanować emocje.
  • Wie, że miejsce wypadku na ulicy jest niebezpieczne.
  • Potrafi zabezpieczyć miejsce wypadku i ostrzegać o nim.
  • Wie, że na miejscu wypadku należy działać wg ustalonej kolejności.
  • Ocenia stan poszkodowanego.
  • Określa rodzaj wypadku.

TEMAT 2: WEZWANIE POGOTOWIA RATUNKOWEGO, POLICJI, STRAŻY POŻARNEJ
CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności wezwania odpowiednich służb ratowniczych na miejsce zdarzenia.
CELE OPERACYJNE:

  • Dziecko potrafi skorzystać z telefonu.
  • Umie ocenić sytuację i podjąć decyzję o wezwaniu pogotowia ratunkowego.
  • Potrafi przeprowadzić rozmowę telefoniczną z dyspozytorem, udzielając ważniejszych informacji (imię i nazwisko, miejsce zdarzenia, opisać, co się stało, podać liczbę poszkodowanych, numer telefonu, z którego się dzwoni).
  • Uczeń ma świadomość znaczenia szybkiego powiadomienia pogotowia ratunkowego.
  • Uczeń rozumie, że z numerów alarmowych nie można korzystać dla zabawy.

TEMAT 3: KRWAWIĄCY NOS
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na wypadek krwawienia z nosa.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, jak należy uspokoić i pocieszyć poszkodowanego.
  • Rozumie potrzebę opuszczenia w dół głowy poszkodowanego z krwawiącym nosem.
  • Wie, że poszkodowany przy pomocy chustki powinien lekko ucisnąć sobie listki nosa i oddychać ustami.
  • Wie, gdzie należy przyłożyć zimny okład celem zmniejszenia krwawienia.
  • Rozumie, że kontakt z krwią poszkodowanego jest niebezpieczny i należy go unikać.
  • Rozumie potrzebę niesienia pomocy innym.

TEMAT 4: POMOC PRZY SKALECZENIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na wypadek skaleczenia.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna podstawowe wyposażenie apteczki (bandaż, gaza, plaster, chusta trójkątna, plaster z opatrunkiem, nożyczki, rękawiczki jednorazowe).
  • Uczeń umie wykonać prosty opatrunek przy użyciu plastra, bandaża, gazy itp.
  • Rozumie, że kontakt z krwią poszkodowanego jest niebezpieczny i należy go unikać.
  • Odróżnia skaleczenia od krwotoku.
  • Rozumie konieczność zachowania ostrożności przy posługiwaniu się ostrymi narzędziami.
  • Wie, że należy uspokoić i pocieszyć poszkodowanego.
  • Wie, że zabawy ostrymi przedmiotami mogą skończyć się tragedią.
  • Potrafi opatrzyć ranę różnymi środkami (plaster z opatrunkiem, gaza, bandaż, plaster).

TEMAT 5: POMOC PRZY KRWOTOKACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na wypadek wystąpienia krwotoku.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna i rozpoznaje środki opatrunkowe.
  • Wie, że niektóre zabawy mogą być przyczyną wypadków i powstawania urazów.
  • Uczeń wie, jakie środki zastosować przy drobnych krwotokach.
  • Zapobiega wypadkom i urazom.
  • Zna zagrożenia wynikające z kontaktów z krwią poszkodowanego i rozumie potrzebę użycia rękawiczek jednorazowych.
  • Potrafi założyć prosty opatrunek tamujący krwawienie.
  • Wie, że tamowanie krwawienia należy wykonać jak najszybciej.
  • Rozumie potrzebę jak najszybszego wezwania pogotowia ratunkowego.

TEMAT 6: PIERWSZA POMOC PRZY ZŁAMANIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się w przypadku złamań.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, że złamaną kończyną nie wolno poruszać i wie, jakie mogą być konsekwencje poruszania.
  • Wie, że należy uspokoić i pocieszyć poszkodowanego.
  • Potrafi, używając poduszki i koca, podeprzeć złamaną nogę w zastanej pozycji.
  • Wie, że nie wolno ściągać obuwia ze złamanej kończyny (powinno się but rozsznurować, jeżeli ma wiązanie).
  • Umie zabezpieczyć złamaną rękę.
  • Przestrzega zasad bezpieczeństwa.
  • Wie, jakie są objawy złamań otwartych i zamkniętych.
  • Rozumie potrzebę niesienia pomocy innym.
  • Rozumie potrzebę okrycia poszkodowanego.
  • Potrafi wykorzystać chusty i folię termiczną (koc ratunkowy).

TEMAT 7: PIERWSZA POMOC PRZY OPARZENIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pomocy przedlekarskiej przy oparzeniach.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, jak należy pomóc poszkodowanemu, który się oparzył.
  • Rozumie potrzebę przykrycia po schłodzeniu oparzonego miejsca gazą.
  • Wie, jak ułożyć poszkodowanego po uprzednim schłodzeniu oparzonego miejsca wodą.
  • Rozumie potrzebę wezwania na pomoc osoby dorosłe.
  • Uczeń wie, że gorące płyny, grzejniki, ogień i fajerwerki mogą być przyczyną oparzeń.
  • Wie, że na ranę oparzeniową należy położyć wyjałowiony opatrunek.
  • Jest ostrożny w kontaktach z gorącymi płynami i środkami żrącymi.

TEMAT 8: POMOC PRZY ZATRUCIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pomocy przedlekarskiej przy zatruciach.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń jest ostrożny i rozważny w kontaktach z lekami i środkami chemicznymi.
  • Rozpoznaje podstawowe symbole przedstawiające substancje trujące.
  • Gdy podejrzewa zatrucie, powiadamia dorosłych lub dzwoni na pogotowie.
  • Uczeń wie, że poszkodowanego należy uspokoić.
  • Zna przyczyny zatruć pokarmowych.
  • Zna następstwa kontaktu z substancjami szkodliwymi.
  • Potrafi udzielić pierwszej pomocy w odpowiedniej kolejności.
  • Wzywa pogotowie ratunkowe.

TEMAT 9: POMOC PRZY OMDLENIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pomocy przedlekarskiej przy omdleniach.
CELE OPERACYJNE:

  • Zna niektóre przyczyny mogące wywołać omdlenie.
  • Wie, że poszkodowanemu w tym czasie potrzebne jest jak najwięcej tlenu.
  • Rozumie potrzebę uniesienia kończyn górnych i dolnych poszkodowanego ku górze.
  • Rozumie potrzebę wezwania pogotowia ratunkowego.

TEMAT 10: ZACHOWANIE SIĘ W CZASIE POŻARU
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się w czasie pożaru.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna drogę ewakuacyjną i oznaczające ją symbole.
  • Zna podstawowe przyczyny powstawania pożarów.
  • Odpowiednio reaguje na sygnały dźwiękowe.
  • Potrafi posłużyć się telefonem i wezwać straż pożarną.
  • Umie powiedzieć, jak się nazywa, gdzie mieszka i telefonicznie przedstawić zaistniałą sytuację.
  • Zna bezpośrednie zagrożenia w czasie pożaru i wie, jak ich unikać.
  • Wie, że należy unikać kontaktów z ogniem.
  • Wie, jak opuszczać palący się teren.
  • Podporządkowuje się służbom ratowniczym w przypadku ewakuacji.
  • Wie, że należy ostrożnie obchodzić się z ogniem.
  • Wie, że nie wszystko gasi się wodą.
  • Wie, jak właściwie zachować się podczas pożaru w domu, stara się pomóc innym.
  • Wie, jak właściwie zachować się podczas pożaru w szkole, w lesie.
  • Zna zasady poruszania się podczas pożaru w zamkniętych pomieszczeniach.

2.5. Przykłady przeprowadzenia lekcji
Temat: Sztuczne oddychanie

W tym okresie można ćwiczyć rozpoznanie najbardziej niebezpiecznego stanu, jakim jest ustanie oddychania. Podstawowe techniki dziecko powinno poznać i przećwiczyć w szkole. Można to zrobić poprzez ćwiczenia praktyczne w klasie lub w sali gimnastycznej. Oto przykład:

  • Poproś jedno z dzieci, aby położyło się na ziemi z zamkniętymi oczami, pozostałe dzieci powinny obserwować ćwiczenie.
  • Omawiaj wszystkie działania, które wykonujesz.
  • Jedną ręką odchyl głowę dziecka, drugą zaś unieś jego brodę, aby udrożnić drogi oddechowe.
  • Sprawdź, czy w jamie ustnej nie ma żadnych ciał obcych, jeśli są, należy je usunąć.
  • Przybliż ucho i policzek do twarzy dziecka, możesz użyć lusterka, na którym łatwo zaobserwować oddech. Zaobserwuj i pokaż klasie, jak klatka piersiowa unosi się podczas oddychania, wsłuchaj się w oddech i poczuj go na swoim policzku.
  • Poleć każdemu z uczniów, aby przećwiczył pod Twoim okiem sprawdzanie oddechu i udrażnianie dróg oddechowych.









     Nigdy nie powinno się ćwiczyć reanimacji na prawdziwej osobie. Ćwiczenia sztucznego oddychania i masażu serca możliwe jest tylko na manekinie. Na „sucho” na lalce można utrwalić sobie kolejność działań i rytm wykonywania poszczególnych czynności.




ROZDZIAŁ III: KLASY IV-VI

    Początkowa faza tego okresu to późne dzieciństwo, w którym następuje wiele przeobrażeń w życiu dziecka. Przede wszystkim jest to budowanie całościowej postawy wobec siebie jako rozwijającego się organizmu, uczenie się obcowania z rówieśnikami. W tym czasie następuje także doskonalenie sprawności psychomotorycznych i poznawczych, rozwijanie się obrazu własnej osoby, stopniowe nabycie postaw rywalizacji i współpracy z innymi, aby w konsekwencji stać się odpowiedzialnym społecznie, etycznie i moralnie. Jest to doskonały okres do kształtowania właściwej postawy wobec innych ludzi, w tym także umiejętności właściwej reakcji w przypadku zagrożenia życia własnego i innych.

3.1 Możliwości psychofizyczne
    W okresie późnego dzieciństwa rozwija się uwaga dowolna. Początkowo dziecku trudno jeszcze utrzymać uwagę przez całą lekcję, chyba że jej treści są bardzo interesujące, a sposób ich przekazywania — urozmaicony, jednak w tym okresie stopniowo dzieci coraz bardziej świadomie koncentrują uwagę na temacie lekcji i potrafią utrzymywać ją własnym wysiłkiem woli, nawet jeśli dany rodzaj pracy, np. ćwiczenia w pisaniu lub liczeniu, nie jest dla nich szczególnie ciekawy. Ważnym czynnikiem jest kierowanie uwagą dzieci przez nauczyciela i to zarówno kształtowanie dowolnej uwagi uczniów, jak i podtrzymywanie ich uwagi mimowolnej. W okresie późnego dzieciństwa, w związku z rozwojem analizy spostrzeżeniowej, tj. umiejętności wyodrębniania w spostrzeganych przedmiotach rozmaitych cech i własności, konstytuujących dany obiekt i stanowiących jego istotne składniki, zmienia się także charakter wyobrażeń odtwórczych i wytwórczych dziecka. Nauka szkolna kształtuje umiejętność uważnego obserwowania różnorodnych zjawisk otoczenia. Szkoła poszerza możliwości wyobrażeniowej reprezentacji świata, stanowiąc jednak zarazem pewien hamulec dla rozwoju nieskrępowanej wyobraźni twórczej. Wyobraźnia staje się bowiem w większym stopniu niż poprzednio procesem kierowanym przez nauczyciela oraz przez materiał informacyjny.

    W okresie późnego dzieciństwa następuje również dalszy rozwój pamięci. Pamięć, do tej pory raczej mechaniczna, zaczyna się przekształcać w pamięć w coraz większym stopniu logiczną. Stosowane przez dzieci sposoby zapamiętywania, zmieniają się wraz ze wzrastającą u nich tendencją do porządkowania i kategoryzowania informacji, a także z doskonaleniem się możliwości ich zapisu oraz organizacji (reprezentacje pojęciowe). Powszechne u dzieci w okresie średniego dzieciństwa nastawienie na dosłowne zapamiętanie wyuczanego materiału, zaczyna ulegać zmianom. Dzieci szkolne coraz częściej starają się zrozumieć treść tego, czego się uczą, dokonują samodzielnej analizy, przekształcenia i organizacji informacji zawartych w materiale. Wykorzystują przy tym rozmaite strategie pamięciowe. Doniosłe przeobrażenia dla ogólnego rozwoju dziecka zachodzą w myśleniu. Myślenie, w odróżnieniu od innych procesów poznawczych, jest procesem poznania pośredniego i spełnia ogromną rolę w życiu każdego człowieka. „Myślenie jest uznawane jako najwyższa forma regulacji stosunków między organizmem a środowiskiem.” W młodszym wieku szkolnym, głównie pod wpływem nowych zadań natury poznawczej, jakie stawia przed dzieckiem szkoła i nauczyciel, przeobrażeniu ulegają wszystkie procesy poznawcze, a w szczególności oparte na nich i ściśle z nimi związane myślenie. Staje się ono samodzielną wewnętrzną czynnością poznawczą, operującą pojęciami, realizowaną w słowach i przebiegającą zgodnie z zasadami logiki. Ta nowa postać myślenia zwana jest myśleniem pojęciowym, abstrakcyjnym, symbolicznym albo słowno-logicznym. Rozwój myślenia dziecka w tym wieku dokonuje się stopniowo, metodą interioryzacji czynności zewnętrznych (opartych na spostrzeżeniach i wyobrażeniach przedmiotów) i przekształcania się tych czynności w operacje myślowe. Małe dziecko reaguje na bodźce, które działają na jego zmysły. Dorosły, dzięki procesom myślowym, może oderwać się od tego, co spostrzega w danej chwili przewidując to, co dopiero ma nastąpić. Okazuje się, że im wyższy poziom myślenia, tym bardziej pośrednie jest nasze poznanie. Dzięki ukształtowanym pojęciom i znajomości praw, którym podlegają rozmaite zjawiska, każdy człowiek może przewidywać, co się może wydarzyć w przyszłości (w zakresie coraz większych odległości czasowych i przestrzennych).
3.2. Nauka pierwszej pomocy w klasach IV-VI
Cele edukacyjne:

  1. Poznanie zachowań sprzyjających bezpieczeństwu ludzi i przyrody.
  2. Kształtowanie zachowań sprzyjających zdrowiu i bezpieczeństwu.
  3. Poznanie zagrożeń cywilizacyjnych oraz nabycie umiejętności właściwego zachowania się w przypadku kontaktu z przedmiotami niebezpiecznymi, łatwo palnymi, wybuchowymi, niewybuchami i niewypałami.
  4. Nabycie umiejętności niesienia pomocy przy niektórych urazach.
  5. Kształcenie niesienia pomocy poszkodowanym.

3.3 Pierwsza pomoc – zakres tematyczny

  • przekazywanie treści rozwijających zdolności dostrzegania różnego rodzaju związków i zależności przyczynowo-skutkowych
  • rozwijanie zdolności myślenia analitycznego i syntetycznego
  • uczenie właściwych zachowań w różnych sytuacjach i korzystania z doświadczeń
  • kształtowanie nawyków i wyobraźni
  • rozbudzenie wrażliwości
  • uwrażliwianie na zagrożenia sytuacyjne.

PROPONOWANE FORMY REALIZACJI TEMATÓW:

  • pogadanki
  • pokazy
  • instruktaże
  • symulacje
  • ćwiczenia praktyczne
  • obserwacja
  • scenki sytuacyjne
  • burza mózgów
  • przykłady.

ŚRODKI EDUKACYJNE:

  • Jan Szumiał, Wypadek drogowy - pierwsza pomoc (Poradnik ratownika), wyd. Grupa Image, Warszawa 2010.
  • Wypadek drogowy - pierwsza pomoc (7 plansz), wyd. Grupa Image, Warszawa 2010.
  • Podręcznik dla uczniów klas 4-6 „Mały Ratownik” T. Siudy, M. Stebelskiego, K. Zaczka Zaczyńskiego, wyd. Dom Wydawniczy ELIPSA, Warszawa 2000.
  • „Jestem bezpieczny” – Ogólnopolski Konkurs dla nauczycieli i wychowawców na scenariusz zajęć z zakresu powszechnego bezpieczeństwa dzieci i młodzieży – RODN „WOM” w Częstochowie.
  • Filmy wideo do poszczególnych tematów.

EWALUACJA:

  • testy
  • praktyczne sprawdziany wiedzy
  • pokazy

  • konkurs między klasami IV-VI.

3.4. Proponowane tematy zajęć
    Podczas realizacji poniższych tematów nauczyciel powinien nawiązać współpracę z Pogotowiem Ratunkowym, Policją, Strażą Pożarną, Strażą Miejską, GOPR, WOPR itp.
TEMAT 1: ZACHOWANIE NA MIEJSCU WYPADKU/ZDARZENIA
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na miejscu zdarzenia i ogólnych zasad udzielania pomocy przedlekarskiej.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń rozumie konieczność niesienia pomocy osobie poszkodowanej.
  • Zna kolejne kroki ratownicze.
  • Potrafi ocenić i zabezpieczyć miejsce zdarzenia.
  • Rozumie konieczność przywołania osoby dorosłej, bądź wezwania karetki pogotowia.
  • Potrafi ocenić stan poszkodowanego.
  • Potrafi udrożnić drogi oddechowe.
  • Wie, kiedy należy ułożyć poszkodowanego w pozycji bezpiecznej.
  • Umie ułożyć poszkodowanego w pozycji bezpiecznej.

TEMAT 2: WEZWANIE SŁUŻB RATUNKOWYCH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad powiadamiania służb ratunkowych na miejsce zdarzenia (Pogotowia Ratunkowego/Policji/Straży Pożarnej).
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna numery telefonów alarmowych do pogotowia, straży pożarnej, policji.
  • Umie posłużyć się różnego rodzaju telefonami i wezwać stosowną pomoc.
  • Potrafi podać w rozmowie z dyspozytorem niezbędne informacje o miejscu i zdarzeniu.
  • Wie, że z numerów telefonów alarmowych nie można korzystać dla zabawy.
  • Wie, że nie wolno odkładać słuchawki bezpośrednio po przekazaniu informacji dyspozytorowi.

TEMAT 3: PODSTAWY PIERWSZEJ POMOCY PRZEDMEDYCZNEJ
CEL OGÓLNY: Poznanie podstawowych zasad udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń rozumie konieczność podejścia do osoby poszkodowanej.
  • Potrafi stwierdzić, czy poszkodowany jest przytomny czy nie.
  • Uczeń potrafi poprzez odchylenie głowy udrożnić drogi oddechowe.
  • Rozumie konieczność ułożenia osoby nieprzytomnej w pozycji bocznej bezpiecznej.
  • Potrafi ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej bezpiecznej.
  • Korzystając z pomocy drugiej osoby, potrafi nieprzytomnego z podejrzeniem urazu kręgosłupa ułożyć w pozycji bocznej bezpiecznej.

TEMAT 4: POMOC PRZY NIEPRAWIDŁOWYM ODDECHU - WYKONYWANIE RESUSCYTACJI KRĄŻENIOWO-ODDECHOWEJ
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad pomocy poszkodowanemu przy nieprawidłowym oddechu. Nabycie umiejętności wykonywania resuscytacji krążeniowo-oddechowej.
CELE OPERACYJNE:

  • Potrafi ocenić stan poszkodowanego, w tym, czy poszkodowany ma prawidłowy, czy nieprawidłowy oddech.
  • Wie, w jakiej pozycji należy ułożyć poszkodowanego przed rozpoczęciem resuscytacji.
  • Umie ustalić punkt ucisku na mostek poszkodowanego.
  • Wie, w jakiej pozycji powinien znajdować się ratownik, aby prawidłowo wykonać ucisk.
  • Zna ilość wykonywanych ucisków i oddechów ratunkowych przy resuscytacji.
  • Rozumie, że resuscytacji nie należy przerywać i wie dlaczego.
  • Potrafi wykonać resuscytację krążeniowo-oddechową.

TEMAT 5: POMOC PRZY ZADŁAWIENIU
CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności udzielania pomocy przedlekarskiej przy zadławieniach.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, w jakich wypadkach może dojść do zadławienia.
  • Uczeń prawidłowo rozpoznaje objawy zadławienia.
  • Zna kolejne czynności ratownicze, które spowodować mogą wydalenie ciała obcego z organizmu.
  • Potrafi zastosować kolejne czynności ratownicze przy poszkodowanym, który ma częściową niedrożność dróg oddechowych.
  • Rozumie, że w przypadku braku skuteczności czynności ratowniczych należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.
  • Uczeń wie, jak zachować się w momencie, kiedy osoba dławiąca się ma całkowitą niedrożność dróg oddechowych i jest przytomna i jak rozpoznać utratę przytomności.
  • Rozumie, że w przypadku braku skuteczności czynności ratowniczych należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.

TEMAT 6: APTECZKA PIERWSZEJ POMOCY
CEL OGÓLNY: Poznanie wyposażenia apteczki pierwszej pomocy i nabycie umiejętności korzystania z niej.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, że apteczka pierwszej pomocy powinna znajdować się w każdym domu i samochodzie.
  • Rozumie konieczność zabierania jej na wycieczki.
  • Zna podstawowe wyposażenie apteczki, tak domowej, jak i tej przenośnej.
  • Wie, do czego służą i jak skorzystać z rzeczy umieszczonych w apteczce.
  • Rozumie konieczność uzupełnienia zawartości apteczki po każdym jej użyciu.

TEMAT 7: POMOC PRZY MAŁYCH RANACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad pierwszej pomocy przedmedycznej przy małych ranach/skaleczeniach itp.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, że rany nie należy dotykać.
  • Wie, że poszkodowany w każdej chwili może stracić przytomność, dlatego należy najpierw go posadzić.
  • Umie zabezpieczyć opatrunek używając plastra.
  • Wie, że nie wolno wyjmować przedmiotów tkwiących w ranie.
  • Wie, jakie kroki ratownicze należy podjąć w przypadku rany powstałej przez ugryzienie.
  • Rozumie konieczność odwiezienia do lekarza poszkodowanego, którego pogryzło zwierzę.
  • Wie, że należy zapamiętać zwierzę, które było przyczyną zdarzenia.
  • Umie zabezpieczyć opatrunek używając plastra i bandaża.
  • Potrafi unieruchomić podczas opatrywania przedmiot tkwiący w ranie.
  • Umie zabezpieczyć opatrunek używając plastra, bandaża i chusty trójkątnej.

TEMAT 8: POMOC PRZY WIĘKSZYCH RANACH I KRWOTOKACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad pierwszej pomocy przedmedycznej przy krwotokach.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, jak odróżnić niewielki upływ krwi od dużego krwotoku.
  • Wie, że duże krwotoki są niebezpieczne i mogą spowodować śmierć poszkodowanego.
  • Wie, że przed przystąpieniem do czynności ratowniczych należy założyć gumowe rękawiczki, aby nie doprowadzić do kontaktu z krwią poszkodowanego.
  • Uczeń wie, jak zaopatrzyć dużą ranę powodującą znaczny wyciek krwi.
  • Zna poszczególne kroki ratownicze przy udzielaniu pomocy w wypadku dużego krwotoku.
  • Rozumie konieczność jak najszybszego wezwania pogotowia ratunkowego.





TEMAT 9: POMOC PRZY ZŁAMANIACH
CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej przy złamaniach.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, jakie zabawy mogą spowodować złamanie kończyny.
  • Potrafi rozpoznać objawy złamania zamkniętego i otwartego.
  • Wie, dlaczego nie można poruszać złamaną kończyną.
  • Rozumie konieczność nałożenia na otwartą ranę opatrunku jałowego.
  • Potrafi unieruchomić złamaną nogę i rękę.
  • Wie, jakich materiałów można użyć do unieruchamiania kończyn.
  • Uczeń potrafi unieruchomić złamaną rękę używając chusty trójkątnej.
  • Potrafi unieruchomić złamania innych kości.

TEMAT 10: POMOC PRZY OPARZENIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad pierwszej pomocy przedmedycznej poszkodowanemu na wypadek oparzenia.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń rozumie, że w kontaktach z gorącymi płynami i parą należy zachować szczególną ostrożność.
  • Wie, że rozległe oparzenia mogą nawet zagrozić życiu poszkodowanego.
  • Uczeń potrafi wykonać czynności pierwsze ratownicze przy poszkodowanym, który się oparzył.
  • Rozumie konieczność wezwania pogotowia ratunkowego przy rozległych – ciężkich oparzeniach.


TEMAT 11: POMOC PRZY OPARZENIACH CHEMICZNYCH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej w wypadku oparzeń chemicznych.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna skutki poparzeń chemicznych.
  • Potrafi rozpoznać takie oparzenie wzrokowo lub z informacji uzyskanych od poszkodowanego.
  • Wie, że przed przystąpieniem do czynności ratowniczych ratownik powinien założyć gumowe rękawiczki.
  • Potrafi wykonać czynności ratownicze przy poszkodowanym.
  • Wie, że oparzonego należy szybko przewieźć do szpitala, w związku z tym potrafi powiadomić służby ratownicze o takiej konieczności.

TEMAT 12: POMOC PRZY ODMROŻENIACH
CEL OGÓLNY: Nabycie umiejętności udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej przy odmrożeniach.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, co to jest odmrożenie i zna przyczyny odmrożeń.
  • uczeń wie, w jaki sposób można zapobiegać odmrożeniom
  • umie rozpoznać odmrożenie wzrokowo i z wywiadu
  • potrafi wykonać czynności ratownicze przy poszkodowanym, który ma ślady odmrożenia
  • wie, w jakim wypadku (jakiego rodzaju odmrożenia) powiadamiać pogotowie ratunkowe.

TEMAT 13: POMOC PRZY ZATRUCIACH
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej przy zatruciach organizmu.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, że każde zatrucie jest szkodliwe dla organizmu i może być nawet śmiertelne.
  • Uczeń zna rodzaje zatruć i potrafi je wstępnie ocenić (na podstawie analizy otoczenia i zdobytych informacji od poszkodowanego).
  • Wie, jakie są przyczyny powstawania zatruć.
  • Potrafi wykonać poszczególne kroki ratownicze przy zatruciu lekami, chemikaliami, alkoholem.
  • Umie ułożyć w razie konieczności poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej i wie, dlaczego tak należy postąpić.
  • Rozumie konieczność jak najszybszego wezwania pogotowia ratunkowego.
  • Potrafi wykonać poszczególne kroki ratownicze przy zatruciu gazami.
  • Uczeń potrafi zadbać o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego podczas udzielania pierwszej pomocy.

TEMAT 14: POŻAR
CEL OGÓLNY: Poznanie zasad zachowania się na wypadek pożaru oraz nabycie umiejętności udzielania pomocy przy poparzeniach.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna przyczyny powstawania pożarów.
  • Zna położenie zaworów instalacji gazowej i wyłączników energii w swoim domu, potrafi je wyłączyć (zadanie domowe).
  • Wie, że do gaszenia pożarów urządzeń elektrycznych nigdy nie używa się wody.
  • Wie, jak i czym ugasić palące się ubranie.
  • Zna procedury zachowania i ucieczki z płonącego domu.
  • Potrafi współpracować ze służbami pożarowymi i wie, że samowolnie nie można wchodzić do zniszczonego przez ogień budynku.
  • Potrafi zachować bezpieczeństwo i zawiadomić straż pożarną.
  • Umie szybko ocenić sytuację, w jakiej się znajduje.
  • Potrafi użyć gaśnicy do gaszenia małych ognisk pożaru.
  • Zna zasady postępowania z poszkodowanym poparzonym podczas pożaru.

3.5. Przykłady przeprowadzenia lekcji
Temat: Wypadek podczas wycieczki rowerowej
Czas trwania: 90 minut.
Cel zajęć:
Nabycie umiejętności prawidłowej reakcji na zdarzenie podczas wycieczki.
Uczeń wie:
  - co to jest pierwsza pomoc przedmedyczna
  - jak należy zachować się po zauważeniu wypadku
  - jak postępować jako świadek i uczestnik wypadku drogowego
  - jak wyposażona powinna być apteczka
  - zna telefony alarmowe
  - potrafi zawiadomić o wypadku właściwe służby.
Uczeń umie:
  - ocenić sytuację (wypadek)
  - udzielić pierwszej pomocy przedlekarskiej w przypadku: skaleczeń i otarć, złamań, zwichnięć, krwawień i omdleń.
Metody pracy stosowane w czasie lekcji:
  - pogadanka wprowadzająca
  - pokaz
  - instruktaż
  - ćwiczenia praktyczne.
Formy pracy:
Praca w grupie.
Środki dydaktyczne:
  - plansze, instrukcje, bandaże, szyna do unieruchamiania złamanych części ciała, fantom, materace gimnastyczne, krzyżówka.
Tok lekcji:

  1. Powitanie uczniów i zaproszonej na lekcję pielęgniarki.
  2. Podział uczniów na grupy.
  3. Burza mózgów - zastanawiamy się wspólnie, co to jest wypadek i jakiego rodzaju urazy mogą wystąpić podczas wycieczki rowerowej
  4. Wspólne ustalanie zasad postępowania w razie zauważenia wypadku.
  5. Próby wyjaśnienia przez uczniów pojęcia „pierwsza pomoc” (nauczyciel podaje na końcu pełną definicję).
  6. Omówienie zawartości apteczki, która warto mieć przy rowerze.
  7. Przypomnienie telefonów alarmowych oraz informacji potrzebnych przy zgłaszaniu wypadku.
  8. Pokaz udzielania pierwszej pomocy w różnych przypadkach, wymienionych wcześniej w dyskusji (np. złamanie, zwichnięcie, uderzenie w głowę, krwawienie, utrata przytomności itd.).
  9. Ćwiczenia w grupach.
  10. Ocena prawidłowości wykonanych ćwiczeń (może to zrobić nauczyciel lub zaproszony gość np. ratownik medyczny).
  11. Podsumowanie.



ROZDZIAŁ IV: SZKOŁY GIMNAZJALNE

4.1. Rozwój i możliwości psychofizyczne
    Na etapie szkoły gimnazjalnej mamy do czynienia z wiekiem dorastania. Dojrzewanie obejmuje już nie dzieci, lecz młodzież. W tym okresie najistotniejsze jest zatem przygotowanie tejże młodzieży do podjęcia życia w społeczeństwie ludzi dorosłych. Jest to szczególnie trudny okres rozwojowy i wymaga od wychowawcy wyrozumiałości, życzliwości. Wiek ten można też określić pierwszą fazą wczesnej adolescencji obejmującą znaczny rozwój emocjonalny, dojrzewanie fizyczne związane z uczeniem się odpowiedniej roli płciowej, a także rozwijanie się postaw wobec grup społecznych i instytucji i osiąganie niezależności osobistej. W wieku tym następuje również dalszy rozwój moralności, sumienia, skali wartości ale też uczenie się podejmowania ryzyka i jego konsekwencji. Jest to zatem doskonały czas na wdrażanie właściwych postaw wobec innych, potrzebujących pomocy.

4.2. Edukacja w zakresie pierwszej pomocy przedmedycznej
    Edukacja w tym zakresie to działania dydaktyczno-wychowawcze szkoły, mające na celu przygotowanie młodzieży do działania w sytuacjach zagrażających zdrowiu i życiu ludzi. Mając na uwadze fakt, iż każdy, niezależnie od wieku, powinien posiadać wiedzę i umiejętności ratujące ludzkie życie, etap ten wydaje się najlepszy do kształtowania wiedzy już bardziej rozbudowanej. Szkolenie w tej grupie wiekowej obejmuje zatem wykłady oraz ćwiczenia praktyczne z wykorzystaniem fantoma, profesjonalnej torby ratowniczej oraz środków opatrunkowych i przyrządów resuscytacyjnych. Forma warsztatowa sprzyja nauce poprawnego postępowania z poszkodowanym do czasu pojawienia się wyspecjalizowanej służby medycznej.
Cele nauczania:

  • sprawdzenie wiadomości i umiejętności z zakresu udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej i opracowanie na tej podstawie najwłaściwszego toku zajęć, dostosowanego do umiejętności i potrzeb samej młodzieży
  • nauka właściwej reakcji w sytuacjach zagrożenia oraz zetknięciu się z potrzebującymi pomocy.

4.3. Pierwsza pomoc – zakres tematyczny
Cele programowe:

  • Zapoznanie z zasadami udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej.
  • Nabycie wiadomości pozwalających skutecznie udzielić pierwszej pomocy w nagłych wypadkach.
  • Nabycie umiejętności praktycznych w zakresie pomocy przedlekarskiej.
  • Zdobycie umiejętności właściwego reagowania w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia.

4.4. Proponowane tematy zajęć
TEMAT 1: PODSTAWY UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY PRZEDLEKARSKIEJ

CEL OGÓLNY:

  • Poszerzenie wiadomości z zakresu podstaw udzielania pomocy poszkodowanym.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń rozumie konieczność niesienia pomocy osobie poszkodowanej.
  • Wie, jakie znaczenie ma pierwsza pomoc przedlekarska.
  • Zna pierwsze kroki ratownicze.
  • Potrafi ocenić i zabezpieczyć miejsce zdarzenia.
  • Potrafi ocenić stan poszkodowanego.
  • Zna numery telefonów alarmowych.
  • Potrafi wezwać odpowiednią pomoc i przekazać niezbędne informacje o wypadku.

TEMAT 2: ZABURZENIA PODSTAWOWYCH FUNKCJI ORGANIZMU
CEL OGÓLNY:

  • Nabycie wiadomości na temat podstawowych funkcji organizmu oraz umiejętności praktycznej oceny zaburzeń tych funkcji.

CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń potrafi ocenić stan poszkodowanego: sprawdzi stan przytomności, oddychania, tętna itd.
  • Potrafi udrożnić drogi oddechowe i wie, jakie mogą być przyczyny ich niedrożności.
  • Wie, kiedy należy ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej.
  • Potrafi ułożyć osobę poszkodowaną w pozycji bocznej ustalonej.
  • Wie, jak postępować z poszkodowanym, u którego istnieje podejrzenie złamań czy urazu kręgosłupa.





TEMAT 3: UTRATA PRZYTOMNOŚCI (REANIMACJA KRĄŻENIOWO-ODDYCHOWA)
CEL OGÓLNY:

  • Nabycie umiejętności rozpoznania oznak utraty przytomności oraz zasad udzielania pomocy w takim przypadku, nauka sztucznego oddychania.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, czym jest utrata przytomności.
  • Wie, jakie mogą być objawy i przyczyny utraty przytomności.
  • Potrafi dokonać wstępnej oceny stanu poszkodowanego.
  • Wie, na jakie objawy i przedmioty znajdujące się przy poszkodowanym należy zwrócić szczególną uwagę.
  • Potrafi ocenić stan poszkodowanego: zna różne sposoby sprawdzania oznak życiowych.
  • Wie, jakie są przyczyny zaburzeń oddychania i krążenia.
  • Potrafi ułożyć poszkodowanego w odpowiedniej pozycji przed rozpoczęciem resuscytacji.
  • Potrafi ustalić miejsce ucisku na mostek poszkodowanego.
  • Potrafi ułożyć poszkodowanego w odpowiedniej pozycji przed przystąpieniem do sztucznego oddychania.
  • Potrafi wykonać sztuczne oddychanie metodą usta-usta, usta-nos.
  • Wie, ile oddechów i ucisków należy wykonać w ciągu minuty u dorosłego i dzieci i jakie są różnice.
  • Potrafi wykonać sztuczne oddychanie u osoby, u której istnieje podejrzenie urazu kręgosłupa szyjnego.
  • Wie, co jaki czas należy kontrolować czynności życiowe poszkodowanego.
  • Wie, jakie znaczenie ma ułożenie poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej.

TEMAT 4: OPIEKA NAD POSZKODOWANYM DO CZASU PRZYBYCIA POMOCY
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie zasad opieki nad poszkodowanym do momentu przyjazdu profesjonalnej pomocy lekarskiej.
CELE OPERACYJNE:
  • Uczeń wie, jak zadbać o bezpieczeństwo swoje i osób, którym udziela pomocy.
  • Zna podstawy udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej.
  • Uczeń potrafi zrozumieć istotność aspektów psychologicznych pomocy poszkodowanemu.
  • Zna podstawowe działania mające na celu wsparcie psychiczne poszkodowanego i zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa.
  • Rozumie konieczność prowadzenia resuscytacji do czasu przybycia pomocy medycznej.
  • Wie, w jakiej pozycji ułożyć nieprzytomnego w przypadku przywrócenia tętna i oddechu.
  • Zna pozostałe rodzaje ułożeń i wie, jakie zastosować w jakich sytuacjach (np. pozycja boczna ustalona, ułożenie na wznak, boku, na wznak z wałkiem pod kolanami, ułożenie przeciwwstrząsowe, ułożenie półsiedzące itp.).

TEMAT 5: ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z WODĄ
CEL GŁÓWNY

  • Zapoznanie z niebezpieczeństwami wynikającymi z niewłaściwego korzystania z akwenów wodnych.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna zasady bezpiecznego korzystania z akwenów wodnych w okresie letnim i zimowym.
  • Wie, jakie niebezpieczeństwa mogą grozić podczas pobytu nad wodą lub na zamarzniętych akwenach.
  • Wie, jakie znaczenie ma umiejętność pływania przy ratowaniu poszkodowanego.
  • Potrafi właściwie zorganizować pomoc i zna zasady zapewniające własne bezpieczeństwo.
  • Zna zasady udzielania pierwszej pomocy w wodzie i po wyciągnięciu na brzeg.

TEMAT 6: KRWOTOKI I RANY
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie z rodzajami ran, krwotoków i urazów im towarzyszących oraz nabycie umiejętności praktycznych ich opatrywania.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna rodzaje krwotoków i ich konsekwencje.
  • Potrafi tamować krwotoki na kończynach, głowie, tułowiu czy szyi.
  • Zna objawy i sposoby postępowania przy krwotokach wewnętrznych.
  • Zna rodzaje ran i potrafi je rozróżnić.
  • Zna zasady postępowania przy różnego rodzaju zranieniach.
  • Zna sposoby opatrywania ran poszczególnych części ciała.
  • Wie, jakiego rodzaju bandaży użyć w poszczególnych przypadkach i co robić w przypadku ich braku.
  • Wie, jakie są objawy i zna sposób postępowania przy wstrząsie pokrwotocznym.
  • >Wie, w jakiej pozycji ułożyć poszkodowanego i jak zaopatrzyć ranę do czasu przyjazdu profesjonalnej pomocy.

TEMAT 7: URAZY GŁOWY I KRĘGOSŁUPA
CEL OGÓLNY:

  • Zaznajomienie z tematyką urazów głowy i poszczególnych odcinków kręgosłupa.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna objawy i sposób postępowania przy wstrząśnieniu mózgu.
  • Zna objawy i sposoby postępowania przy urazach głowy.
  • Potrafi wykonać opatrunek głowy.
  • Zna objawy urazów poszczególnych odcinków kręgosłupa i sposoby ich sprawdzenia.
  • Zna sposoby postępowania przy urazach kręgosłupa.
  • Zna sposoby ułożenia i potrafi ułożyć poszkodowanego w pozycji odpowiadającej urazom.

TEMAT 8: URAZY KOŚCI I STAWÓW
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie z rodzajami urazów kości i stawów oraz nabycie umiejętności ich opatrywania.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna rodzaje złamań.
  • Zna objawy i sposoby postępowania przy złamaniach.
  • Potrafi wykonać unieruchomienie złamanej kończyny dolnej i górnej.
  • Potrafi wykonać unieruchomienie w przypadku złamania kości obojczykowej.
  • Wie, jak postępować w przypadku podejrzenia złamania żeber.
  • Wie, przy jakich złamaniach wykonuje się unieruchomienie oraz potrafi je wykonać.
  • Zna rodzaje uszkodzeń stawów i różnice między nimi.
  • Zna objawy i sposoby postępowania przy poszczególnych urazach stawów.
  • Potrafi unieruchomić uszkodzone stawy.
  • Wie, w jaki sposób ułożyć poszkodowanego do czasu przybycia pomocy w zależności od doznanego urazu.

TEMAT 9: URAZY TERMICZNE I CHEMICZNE
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie z rodzajami urazów termicznych i chemicznych oraz nabycie umiejętności postępowania w takim przypadku.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń potrafi wymienić objawy charakterystyczne dla poszczególnych stopni oparzeń wywołanych działaniem wysokiej temperatury.
  • Zna sposoby postępowania przy różnego rodzaju oparzeniach.
  • Wie, jakie występują objawy i jaki jest sposób postępowania przy udarze cieplnym i porażeniu słonecznym.
  • Potrafi zdefiniować objawy towarzyszące poszczególnym okresom wychłodzenia organizmu i zna zasady postępowania w takich przypadkach.
  • Potrafi wymienić objawy towarzyszące poszczególnym stopniom odmrożeń i sposoby postępowania.
  • Potrafi bezpiecznie zachować się w miejscu działania prądu i wyładowań atmosferycznych.
  • Potrafi zabezpieczyć miejsce działania prądu i wie, czym należy gasić płonące urządzenia elektryczne (zna zasady przewodnictwa prądu).
  • Potrafi ocenić stan poszkodowanego po porażeniu i podjąć odpowiednie działania.
  • Zna numer telefonu do pogotowia energetycznego.
  • Zna objawy i sposób postępowania przy oparzeniach chemicznych.
  • Potrafi zadbać o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego do czasu przybycia pomocy lekarskiej.

TEMAT 10: CIAŁA OBCE W ORGANIZMIE
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie się z zasadami postępowania na wypadek znalezienia się ciała obcego w organizmie osoby potrzebującej pomocy.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń potrafi zdefiniować pojęcia „zachłyśnięcie” i „zadławienie”.
  • Uczeń wie, jakie niebezpieczeństwo grozi w przypadku zachłyśnięcia lub zadławienia.
  • Zna sposoby postępowania przy usuwaniu ciał obcych z przełyku.
  • Potrafi zademonstrować sposoby postępowania przy udrażnianiu dróg oddechowych u małych dzieci i dorosłych (chwyt Heimlicha – patrz przykład).
  • Zna sposoby postępowania przy usuwaniu ciał obcych znajdujących się w skórze, oku, uchu, nosie i przełyku.

TEMAT 11: ZATRUCIA ORGANIZMU
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie zasad postępowania w wypadku zatrucia organizmu.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna objawy zatrucia ze strony układu pokarmowego i sposób postępowania w takim przypadku.
  • Zna objawy zatrucia ze strony układu oddechowego i sposób postępowania.
  • Zna objawy zatrucia ze strony układu nerwowego, potrafi je wstępnie ocenić i właściwie zareagować.
  • Wie, jak ocenić objawy zatrucia ujawniające się na skórze i błonach śluzowych i zna sposoby postępowania w takich przypadkach.
  • Zna działanie środków odurzających i niebezpieczeństwa związane z ich zażywaniem.

TEMAT 12: UKĄSZENIA, POGRYZIENIA I UŻĄDLENIA
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie sposobów udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej w wypadku ukąszeń, pogryzienia i użądleń.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, jakiego rodzaju zwierzęta i owady mogą zagrażać człowiekowi.
  • Umie ocenić objawy ukąszeń i użądleń.
  • Zna sposoby postępowania przy użądleniach przez owady (pszczoły, osy, szerszenie itp.).
  • Uczeń zna objawy i sposób postępowania przy ukąszeniu przez żmiję.
  • Zna sposoby postępowania przy ranach zadanych przez zwierzęta.
  • Umie zadbać o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego w przypadkach ukąszeń, użądleń oraz uszkodzeń ciała spowodowanych pogryzieniem przez zwierzęta domowe i dzikie.
  • Wie, w jaki sposób ułożyć poszkodowanego w oczekiwaniu na profesjonalną pomoc.

TEMAT 13: NAGŁE ZASŁABNIĘCIA
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie sposobów postępowania w przypadku nagłego zasłabnięcia.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna przyczyny i sposoby postępowania przy omdleniach.
  • Potrafi wymienić charakterystyczne objawy i zna sposób postępowania przy napadzie epilepsji.
  • Wie, kiedy należy zastosować sztuczne oddychanie i jak je wykonać.
  • Zna różnice pomiędzy utratą świadomości a utratą przytomności.
  • Zna objawy ataku serca i wie, jak postępować w takim przypadku.

TEMAT 14: WSTRZĄSY
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie z tematyką udzielania pierwszej pomocy przy wstrząsie.

CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna rodzaje wstrząsów.
  • Uczeń wie, jakiego rodzaju sytuacje mogą wywołać wstrząs.
  • Zna postępowanie przy różnego rodzaju wstrząsach.
  • Wie, jakie znaczenie ma psychologiczne postępowanie przy zapobieganiu wstrząsom.
  • Zna sposób ułożenia poszkodowanego w pozycji przeciwwstrząsowej, wie, kiedy nie należy jej stosować.

TEMAT 15: APTECZKA PIERWSZEJ POMOCY
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie podstawowego wyposażenia apteczki domowej i samochodowej oraz znaczenia jej posiadania.
CELE OPERACYJNE:

  • Zna wyposażenie apteczki domowej, samochodowej i torby medyczno-sanitarnej.
  • Wie, co powinno znajdować się w poszczególnych apteczkach.
  • Zna przeznaczenie środków znajdujących się w apteczce.
  • Zna zasady przechowywania środków leczniczych i opatrunkowych.
  • Wie, w jaki sposób posługiwać się kocem ratunkowym.

4.5. Przykłady przeprowadzenia lekcji
Temat: Rękoczyn Heimlicha – ćwiczenia praktyczne

    Elementy niezbędne do realizacji: plansze poglądowe (ewentualnie slajdy), krzesło.
Czas trwania: 45 min.
    Lekcja ta jest częścią składową tematyki dotyczącej zadławień. Należy zatem wpleść ją w powyższy temat, ewentualnie, w przypadku przeznaczenia większej ilości godzin na realizację tematu, uczynić z niej odrębną lekcję. Uczniowie powinni wiedzieć, kiedy stosować tę technikę, rękoczyn Heimlicha (inaczej: chwyt Heimlicha), jest to bowiem technika pierwszej pomocy stosowana przy zadławieniach. Polega ona na naciśnięciu przepony w celu wypchnięcia przedmiotu znajdującego się w tchawicy zadławionego. Podczas robienia chwytu Heimlicha istnieje możliwość uszkodzenia trzewi jamy brzusznej zatem należy go stosować tylko w wyjątkowych przypadkach, wówczas, gdy wszystkie inne metody zawiodły. W przypadku zadławienia i braku pomocy można zastosować chwyt Heimlicha na sobie - za pomocą np. kantu oparcia krzesła.

    Podczas tej lekcji wprowadzamy 8 zasad niezbędnych do prawidłowego zastosowania tej techniki. Uczniowie ćwiczą każdą czynność.
Zasada 1
    Jeżeli osoba poszkodowana jest przytomna i może oddychać, wówczas zachęcamy ją do kaszlu, aby odkrztusić zalegający w tchawicy przedmiot. Czynność ta powinna zostać wykonana w pozycji pochylonej do przodu (aby odkrztusić ciało obce). W takiej pozycji możemy klepać poszkodowanego po plecach. Nie wolno tego robić w sytuacji, gdy poszkodowany stoi prosto lub znajduje się w pozycji siedzącej.
Zasada 2
    Jeśli osoba stoi lub siedzi, wykonujemy rękoczyn Heimlicha. Stajemy za poszkodowanym, obejmujemy ramionami jego tułów na wysokości nadbrzusza.
Zasada 3
    Pochylamy poszkodowanego do przodu - po to, aby ciało obce wydostało się na zewnątrz, a nie dostało w głąb dróg oddechowych.
Zasada 4
    Zaciskamy jedną rękę w pięść i przykładamy w miejsce pomiędzy pępkiem a wyrostkiem mieczykowatym mostka.
Zasada 5     Pięść chwytamy drugą ręką i szybkim ruchem wgniatamy do siebie i ku górze. W ten sposób powietrze znajdujące się w drogach oddechowych zostaje sprężone, a ciało obce zostaje wypchnięte przez usta na zewnątrz.




Zasada 6
    Jeśli nie uda się za pierwszym razem, to należy powtarzać rękoczyn, aż ciało obce nie wypadnie (jednak nie więcej niż 5 razy). Każdy kolejny uścisk powinien stanowić oddzielny ruch.




Zasada 7
Chwyt Heimlicha na sobie
W przypadku braku pomocy, możemy wykonać chwyt Heimlicha na sobie. W tym celu należy:

  • Przykładamy pięść w miejsce znajdujące się nad pępkiem.
  • Chwytamy pięść drugą ręką, zapierając się na oparciu krzesła (lub innej twardej powierzchni).
  • Wykonujemy pchnięcia pięścią do środka i do góry.

Zasada 8
Chwyt Heimlicha na dziecku (poniżej 1 roku życia)
    Siadamy, a następnie dziecko układamy na kolanach twarzą do dołu. Głowa powinna znajdować się poniżej tułowia. 5 razy uderzamy przegubem ręki w plecy, w okolicę między łopatkami. Następnie odwracamy dziecko na plecy (głowa nadal niżej niż tułów). Za pomocą dwóch palców wykonujemy 5 szybkich ucisków na środku mostka. Powyższe czynności powtarzamy, aż dziecko zacznie oddychać. Wcześniej, oczywiście, zawiadamiamy pomoc.




ROZDZIAŁ V: SZKOŁY PONADGIMNAZJALNE

5.1. Możliwości psychofizyczne młodzieży
    Wiek ten jest tym okresem, w którym dokonują się przeobrażenia dziecka w osobę dorosłą. Na przestrzeni stosunkowo krótkiego czasu zachodzą radykalne zmiany fizyczne i psychiczne, które umożliwiają spełnienie zadań właściwych człowiekowi dorosłemu. Proces dorastania jest bardzo skomplikowany. Obejmuje wiele dziedzin osobowości, a rozwój tych dziedzin nie przebiega równolegle. Dziecko dojrzewa pod względem psychologicznym i fizjologicznym. Następuje rozwój umysłowy w zakresie myślenia, przejście od etapu myślenia konkretnego do etapu myślenia abstrakcyjnego. Zwiększa się efektywność uczenia się i zdolność rozwiązywania problemów praktycznych i teoretycznych, rozumienie związków między zjawiskami, lepszej orientacji w otoczeniu
    Wraz z rozwojem podstawowych procesów psychicznych w sferze intelektu, uczuć i woli, kształtują się u młodzieży ważne cechy osobowości tj. zainteresowania, zdolności, charakter, światopogląd, podstawy etyczne i społeczne, rozwija się świadomość i samoocena. Młodzież odkrywa w sobie nowy świat – świat wewnętrznych przeżyć i doznań. Poniżej przedstawiono szczegółowo zjawiska, z jakimi wiąże się okres adolescencji w życiu młodego człowieka. Jest to o tyle istotne, że należy brać te aspekty pod uwagę planując metodyka nauczania:

  • osiąganie nowych i bardziej dojrzałych związków z rówieśnikami obojga płci, związane również z opanowywaniem społecznej roli związanej z płcią
  • akceptowanie swej fizyczności i efektywne korzystanie z własnego ciała
  • osiąganie emocjonalnej niezależności od rodziców i innych dorosłych
  • osiąganie bezpieczeństwa i niezależności ekonomicznej
  • wybór i przygotowywanie się do przyszłego zawodu, określenie tego, co chcę robić w życiu
  • przygotowywanie się małżeństwa i życia rodzinnego
  • rozwijanie się sprawności intelektualnych i pojęć niezbędnych dla kompetencji obywatelskiej
  • pożądanie i osiąganie społecznie odpowiedzialnego zachowania
  • nabycie zbioru wartości oraz systemu etycznego jako przewodnika dla zachowania
  • doświadczanie zobowiązań społecznych, ekonomicznych, etycznych w stosunku do innych, a także odpowiedzialności społecznej czy ekonomicznej
  • akceptowanie siebie i swego rozwoju fizycznego
  • godzenie sprzeczności między osobistym pojęciem zdrowia a obserwowanymi zachowaniami zdrowotnymi innych ludzi
  • uczenie się radzenia sobie ze zdarzeniami życiowymi i problemami
  • rozważanie swych celów życiowych, planów zawodowych oraz nabywanie odpowiednich sprawności, by je zrealizować
  • uczenie się znaczenia czasu dla siebie i innych
  • doświadczanie różnego stopnia ustrukturyzowania i płynności instytucji społecznych oraz związków interpersonalnych.

5.2. Nauka udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej
    Nauka zasad udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej w tym wieku wiąże się z dużą odpowiedzialnością prowadzącego. Młodzi ludzie wkraczają już w dorosłość, a tematyka takich zajęć może coraz częściej znaleźć zastosowanie w praktyce. Dodatkowo należy wprowadzić również odpowiedzialność za nieudzielenie pomocy poszkodowanemu oraz moralny obowiązek udzielania pomocy potrzebującym.

5.3. Zakres tematyczny zajęć
    Zakres tematyczny w tej grupie wiekowej obejmuje podobne zagadnienia, jak w przypadku młodzieży gimnazjalnej, niemniej jednak jest on bardziej rozbudowany. Tematyka może zatem być spójna z zagadnieniami poruszanymi na kursach pierwszej pomocy przedlekarskiej, prowadzonymi dla osób dorosłych. Mając na uwadze wiek uczniów należy, jak wspomniano, zaznaczyć aspekt ustawowego obowiązku udzielania pierwszej pomocy potrzebującym, jak również odpowiedzialność karną wynikającą ze szkody wyrządzonej przez ratownika.

W polskim prawie karnym nie ma przepisu, który dotyczyłby bezpośrednio i wprost odpowiedzialności karnej za zaniechanie udzielenia przez laika świadczenia zdrowotnego, niemniej jednak ewentualna odpowiedzialność w tym względzie opiera się na zasadach ogólnych. Jej podstawę stanowią dwa przepisy Kodeksu Karnego.

Art. 162. KK
§ 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.
Art. 93. KK
§ 1. Prowadzący pojazd, który uczestnicząc w wypadku drogowym, nie udziela niezwłocznej pomocy ofierze wypadku, podlega karze aresztu albo grzywny.
§ 2. W razie popełnienia wykroczenia, o którym mowa w § 1 orzeka się zakaz prowadzenia pojazdów.

    Poza zagadnieniami dotyczącymi obowiązku udzielania pomocy potrzebującym, w tym wieku należy zapoznać młodzież z aspektami psychologicznymi, jakie mogą mięć miejsce w momencie konieczności udzielenia pomocy. Nie wystarczy wiedzieć, jak udzielić pomocy przedlekarskiej, trzeba przede wszystkim chcieć to zrobić i zareagować tak szybko, jak to możliwe, bowiem w takich sytuacjach, jak pokazują doświadczenia, najważniejszy jest czas. Warto zatem zwrócić uwagę młodzieży na pewne mechanizmy psychologiczne związane z reakcją na konieczność udzielenia pomocy. Takim zjawiskiem jest np. rozproszenie odpowiedzialności.

    Zjawisko w psychologii nazywane również efektem widza, polegające na tym, że wraz ze wzrostem obserwatorów, spada ilość osób niosących pomoc. Działa on w ten sposób, że obserwatorzy zdarzenia, widząc innych obserwatorów, doświadczają rozproszenia odpowiedzialności. Skoro bowiem dookoła jest tyle innych osób, które mogłyby pomóc, to ja nie muszę. Mało tego, skoro nikt inny się nie pali do tego, by ratować damę z opresji, to najwyraźniej nie ma takiej potrzeby – działa tu mechanizm konformizmu (nikt się nie rusza, wszyscy patrzą, to patrzę i ja). Istnieje jednak sposób na to, aby przezwyciężyć ten mechanizm. Wystarczy wybić osoby z ich poczucia braku osobistej odpowiedzialności. Zamiast krzyczeć „pomocy”, lepiej wybrać sobie „ofiarę”, która nam pomoże. Zwrócenie się bezpośrednio do konkretnej osoby – wskazanie na nią palcem, podanie jej opisu (np. pani w niebieskiej kurtce), obarcza tę osobę odpowiedzialnością i znacznie zwiększa szansę na to, że uzyskamy od niej pomoc. Wprawdzie, aby pomoc uzyskać, osoba pomagająca musi mieć jeszcze poczucie, że pomóc umie (jeśli ma poczucie, że nie potrafi, będzie trudno namówić ją do pomocy), w tym przypadku jednak młodzież takie kompetencje będzie posiadać. Warto też wiedzieć, że na chęć pomocy wpływa też to, jaka jest ofiara – najchętniej pomagamy bowiem osobom podobnym do nas i tym, których interpretujemy jako bardziej pokrzywdzone (np. jeśli jesteśmy świadkami wypadku, to chętniej pomożemy lekko rannej ofierze niż ciężko rannemu sprawcy).

    Udzielając pierwszej pomocy osobie poszkodowanej, należy pamiętać również o innych aspektach psychologicznych. Uczniowie powinni wiedzieć, iż wszelkie czynności ratujące powinny być powiązane z udzieleniem pomocy psychologicznej mającej na celu zmniejszenie subiektywnego dyskomfortu ofiary wypadku i zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa. Poniżej przedstawiono zasady działania, jakie należy przekazać młodzieży z tego właśnie punktu widzenia.

Podstawowe zasady działania podczas udzielania pomocy przedlekarskiej:

  1. Rozejrzyj się w sytuacji. Zachowaj spokój i opanowanie. Pamiętaj o zapewnieniu bezpieczeństwa samemu sobie. Pomyśl też, od czego zaczniesz. Nie bój się pomóc. Oceń stan poszkodowanego.
  2. Podejdź do poszkodowanego. Jeśli jest przytomny, powiedz mu, kim jesteś i co się wydarzyło. Powiedz, że będziesz z nim do czasu przyjazdu pogotowia, aby dać mu poczucie bezpieczeństwa.
  3. Zasłoń poszkodowanego przed widzami, spokojnie i stanowczo poproś ich, aby nie przeszkadzali, albo daj im jakieś zadanie. Postaraj się, aby wokół nie utworzyło się zbiegowisko.
  4. Przyjmij pozycję na tej samej wysokości, co poszkodowany – zniż się, uklęknij lub kucnij przy nim. Delikatnie połóż swoją rękę na ramieniu lub na głowie, to działa uspokajająco. Okryj go np. kocem ratunkowym, przy jego braku, np. kurtką czy bluzą.
  5. Przeprowadź czynności ratujące płynnie i sprawnie. Jeśli masz kontakt z poszkodowanym, informuj go o podejmowanych czynnościach i efektach z tym związanych, postaraj się go uspokoić.
  6. Mów tonem spokojnym, postaraj się też go cierpliwie wysłuchać. Nie krytykuj, nie wypowiadaj pesymistycznych opinii. Zapytaj, czy kogoś powiadomić o wypadku.
  7. Jeśli musisz opuścić poszkodowanego poinformuj go o tym i zapewnij, że nie zostanie sam. Poproś kogoś, aby przy nim pozostał.
  8. W przypadku, gdy poszkodowanym jest dziecko, potraktuj je bardziej emocjonalnie. Okryj kocem i bądź blisko. Najważniejszy jest kontakt cielesny. Jeśli jest to możliwe, daj mu maskotkę i zapewnij obecność rodziców lub kogoś bliskiego.
  9. Pamiętaj, że osoby pod wpływem alkoholu, narkotyków lub bezdomni mogą być negatywnie nastawieni do ratujących. Wtedy udzielanie pierwszej pomocy ogranicza się tylko do technicznych czynności ratujących.

5.4. Proponowane tematy zajęć
1. Bezpieczeństwo osoby udzielającej pierwszej pomocy, poszkodowanego, miejsca zdarzenia.
2. Ocena stanu poszkodowanego.
3. Zawartość oraz zastosowanie apteczki pierwszej pomocy.
4. Urazy mechaniczne – postępowanie ratunkowe: złamania, zwichnięcia, skręcenia; rany; amputacje.
5. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa osoby dorosłej.
6. Wstrząs oraz inne stany nagłe.
7. Utrata przytomności: techniki oceny stanu przytomności; ocena funkcji życiowych; ułożenie osoby oddychającej w pozycji bezpiecznej.
8. Oparzenia: źródła oparzeń; postępowanie ratownicze.
9. Ewakuacja ze strefy zagrożenia.

TEMAT 1: ZANIM ZACZNIESZ RATOWAĆ
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie podstawowych zasad udzielania pomocy przedlekarskiej oraz zasad zachowania bezpieczeństwa na miejscu zdarzenia.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń rozumie konieczność niesienia pomocy osobie poszkodowanej.
  • Wie, co to jest zjawisko rozproszenia odpowiedzialności.
  • Wie, jakie znaczenie ma pierwsza pomoc przedlekarska.
  • Zna pierwsze kroki ratownicze.
  • Potrafi ocenić i zabezpieczyć miejsce zdarzenia.
  • Wie, jak zadbać o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego.
  • Potrafi ocenić stan poszkodowanego.
  • Zna numery telefonów alarmowych.
  • Potrafi wezwać odpowiednią pomoc i przekazać niezbędne informacje o wypadku.

TEMAT 2: ZABURZENIA PODSTAWOWYCH FUNKCJI ORGANIZMU
CEL OGÓLNY:

  • Nabycie wiadomości na temat podstawowych funkcji organizmu oraz umiejętności praktycznej oceny zaburzeń tych funkcji.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń potrafi ocenić stan poszkodowanego: sprawdzi stan przytomności, oddychania, tętna itd.
  • Potrafi udrożnić drogi oddechowe i wie, jakie mogą być przyczyny ich niedrożności.
  • Wie, kiedy należy ułożyć poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej.
  • Potrafi ułożyć osobę poszkodowaną w pozycji bocznej ustalonej.
  • Wie, jak postępować z poszkodowanym, u którego istnieje podejrzenie złamań czy urazu kręgosłupa.

TEMAT 3: UTRATA PRZYTOMNOŚCI (REANIMACJA KRĄŻENIOWO-ODDECHOWA)
CEL OGÓLNY:

  • Nabycie umiejętności rozpoznania oznak utraty przytomności oraz zasad udzielania pomocy w takim przypadku, nauka sztucznego oddychania.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, czym jest utrata przytomności.
  • Wie, jakie mogą być objawy i przyczyny utraty przytomności.
  • Potrafi dokonać wstępnej oceny stanu poszkodowanego.
  • Wie, na jakie objawy i przedmioty znajdujące się przy poszkodowanym należy zwrócić szczególną uwagę.
  • Potrafi ocenić stan poszkodowanego: zna różne sposoby sprawdzania oznak życiowych.
  • Wie, jakie są przyczyny zaburzeń oddychania i krążenia.
  • Potrafi ułożyć poszkodowanego w odpowiedniej pozycji przed rozpoczęciem resuscytacji.
  • Potrafi ustalić miejsce ucisku na mostek poszkodowanego.
  • Potrafi ułożyć poszkodowanego w odpowiedniej pozycji przed przystąpieniem do sztucznego oddychania.
  • Potrafi wykonać sztuczne oddychanie metodą usta-usta, usta-nos.
  • Wie, ile oddechów i ucisków należy wykonać w ciągu minuty u dorosłego i dzieci i jakie są różnice.
  • Potrafi wykonać sztuczne oddychanie u osoby, u której istnieje podejrzenie urazu kręgosłupa szyjnego.
  • Wie, co jaki czas należy kontrolować czynności życiowe poszkodowanego.
  • Wie, jakie znaczenie ma ułożenie poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej.







TEMAT 4: KRWOTOKI I RANY
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie z rodzajami ran, krwotoków i urazów im towarzyszących oraz nabycie umiejętności praktycznych ich opatrywania.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna rodzaje krwotoków i ich konsekwencje.
  • Potrafi tamować krwotoki na kończynach, głowie, tułowiu czy szyi.
  • Zna objawy i sposób postępowania przy krwotokach wewnętrznych.
  • Zna rodzaje ran i potrafi je rozróżnić.
  • Zna zasady postępowania przy różnego rodzaju zranieniach.
  • Zna sposoby opatrywania ran poszczególnych części ciała.
  • Wie, jakiego rodzaju bandaży użyć w poszczególnych przypadkach i co robić w przypadku ich braku.
  • Wie, jakie są objawy i zna sposób postępowania przy wstrząsie pokrwotocznym.
  • Wie, w jakiej pozycji ułożyć poszkodowanego i jak zaopatrzyć ranę do czasu przyjazdu profesjonalnej pomocy.

Przykład 1: otwarta rana brzucha:


Przykład 2: otwarta rana klatki piersiowej:


TEMAT 5: URAZY GŁOWY I KRĘGOSŁUPA
CEL OGÓLNY:

  • Zaznajomienie z tematyką urazów głowy i poszczególnych odcinków kręgosłupa.

CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna objawy i sposób postępowania przy wstrząśnieniu mózgu.
  • Zna objawy i sposób postępowania przy urazach głowy.
  • Potrafi wykonać opatrunek głowy.
  • Zna objawy urazów poszczególnych odcinków kręgosłupa i sposoby ich sprawdzenia.
  • Zna sposoby postępowania przy urazach kręgosłupa.
  • Zna sposoby ułożenia i potrafi ułożyć poszkodowanego w pozycji odpowiadającej urazom.

TEMAT 6: URAZY KOŚCI I STAWÓW
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie z rodzajami urazów kości i stawów oraz nabycie umiejętności ich opatrywania.
CELE OPERACYJNE:
  • Uczeń zna rodzaje złamań.
  • Zna objawy i sposoby postępowania przy złamaniach.
  • Potrafi wykonać unieruchomienie złamanej kończyny dolnej i górnej.
  • Potrafi wykonać unieruchomienie w przypadku złamania kości obojczykowej.
  • Wie, jak postępować w przypadku podejrzenia złamania żeber.
  • Wie, przy jakich złamaniach wykonuje się unieruchomienie oraz potrafi je wykonać.
  • Zna rodzaje uszkodzeń stawów i różnice między nimi.
  • Zna objawy i sposoby postępowania przy poszczególnych urazach stawów.
  • Potrafi unieruchomić uszkodzone stawy.
  • Wie, w jaki sposób ułożyć poszkodowanego do czasu przybycia pomocy, w zależności od doznanego urazu.

TEMAT 7: URAZY TERMICZNE I CHEMICZNE
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie z rodzajami urazów termicznych i chemicznych oraz nabycie umiejętności postępowania w takim przypadku.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń potrafi wymienić objawy charakterystyczne dla poszczególnych stopni oparzeń wywołanych działaniem wysokiej temperatury.
  • Zna sposoby postępowania przy różnego rodzaju oparzeniach.
  • Wie, jakie występują objawy i jaki jest sposób postępowania przy udarze cieplnym i porażeniu słonecznym.
  • Potrafi zdefiniować objawy towarzyszące poszczególnym okresom wychłodzenia organizmu i zna zasady postępowania w takich przypadkach.
  • Potrafi wymienić objawy towarzyszące poszczególnym stopniom odmrożeń i sposób postępowania.
  • Potrafi bezpiecznie zachować się w miejscu działania prądu i wyładowań atmosferycznych.
  • Potrafi zabezpieczyć miejsce działania prądu i wie, czym należy gasić płonące urządzenia elektryczne (zna zasady przewodnictwa prądu).
  • Potrafi ocenić stan poszkodowanego po porażeniu i podjąć odpowiednie działania.
  • Zna numer telefonu do pogotowia energetycznego.
  • Zna objawy i sposób postępowania przy oparzeniach chemicznych.
  • Potrafi zadbać o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego do czasu przybycia pomocy lekarskiej.

TEMAT 8: CIAŁA OBCE W ORGANIŹMIE
CEL OGÓLNY:

  • Zapoznanie się z zasadami postępowania na wypadek znalezienia się ciała obcego w organizmie osoby potrzebującej pomocy.

CELE OPERACYJNE:
  • Uczeń potrafi zdefiniować pojęcia „zachłyśnięcie” i „zadławienie”.
  • Uczeń wie, jakie niebezpieczeństwo grozi w przypadku zachłyśnięcia lub zadławienia.
  • Zna sposoby postępowania przy usuwaniu ciał obcych z przełyku.
  • Potrafi zademonstrować sposoby postępowania przy udrażnianiu dróg oddechowych u małych dzieci i dorosłych (chwyt Heimlicha).
  • Zna sposoby postępowania przy usuwaniu ciał obcych znajdujących się w skórze, oku, uchu, nosie i przełyku.

TEMAT 9: ZATRUCIA ORGANIZMU
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie zasad postępowania w wypadku zatrucia organizmu.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna objawy zatrucia ze strony układu pokarmowego i sposób postępowania w takim przypadku.
  • Zna objawy zatrucia ze strony układu oddechowego i sposób postępowania.
  • Zna objawy zatrucia ze strony układu nerwowego, potrafi je wstępnie ocenić i właściwie zareagować.
  • Wie, jak ocenić objawy zatrucia ujawniające się na skórze i błonach śluzowych i zna sposoby postępowania w takich przypadkach.
  • Zna działanie środków odurzających i niebezpieczeństwa związane z ich zażywaniem.

TEMAT 10: UKĄSZENIA, POGRYZIENIA I UŻĄDLENIA
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie sposobów udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej w wypadku ukąszeń, pogryzienia i użądleń.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, jakiego rodzaju zwierzęta i owady mogą zagrażać człowiekowi.
  • Umie ocenić objawy ukąszeń i użądleń.
  • Zna sposoby postępowania przy użądleniach przez owady (pszczoły, osy, szerszenie itp.).
  • Uczeń zna objawy i sposób postępowania przy ukąszeniu przez żmiję.
  • Zna sposoby postępowania przy ranach zadanych przez zwierzęta.
  • Umie zadbać o bezpieczeństwo swoje i poszkodowanego w przypadkach ukąszeń, użądleń oraz uszkodzeń ciała spowodowanych pogryzieniem przez zwierzęta domowe i dzikie.
  • Wie, w jaki sposób ułożyć poszkodowanego w oczekiwaniu na profesjonalną pomoc.

TEMAT 11: NAGŁE ZASŁABNIĘCIA I WSTRZĄSY
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie sposobów postępowania w przypadku nagłego zasłabnięcia i wstrząsu.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna przyczyny i sposoby postępowania przy omdleniach.
  • Potrafi wymienić charakterystyczne objawy i zna sposób postępowania przy napadzie epilepsji.
  • Wie, kiedy należy zastosować sztuczne oddychanie i jak je wykonać.
  • Zna różnice między utratą świadomości a utratą przytomności.
  • Zna objawy ataku serca i wie, jak postępować w takim przypadku.
  • Uczeń zna rodzaje wstrząsów.
  • Uczeń wie, jakiego rodzaju sytuacje mogą wywołać wstrząs.
  • Zna postępowanie przy różnego rodzaju wstrząsach.
  • Wie, jakie znaczenie ma psychologiczne postępowanie przy zapobieganiu wstrząsom.
  • Zna sposób ułożenia poszkodowanego w pozycji przeciwwstrząsowej, wie, kiedy nie należy jej stosować.

TEMAT 12: ZAGROŻENIA ZWIĄZANE Z WODĄ
CEL GŁÓWNY:

  • Zapoznanie z niebezpieczeństwami wynikającymi z niewłaściwego korzystania z akwenów wodnych.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna zasady bezpiecznego korzystania z akwenów wodnych w okresie letnim i zimowym.
  • Wie, jakie niebezpieczeństwa mogą grozić podczas pobytu nad wodą lub na zamarzniętych akwenach.
  • Wie, jakie znaczenie ma umiejętność pływania przy ratowaniu poszkodowanego.
  • Potrafi właściwie zorganizować pomoc i zna zasady zapewniające własne bezpieczeństwo.
  • Zna zasady udzielania pierwszej pomocy w wodzie i po wyciągnięciu na brzeg.

TEMAT 13: WYPADEK DROGOWY
CEL GŁÓWNY:

  • Zapoznanie się ze sposobami udzielania pomocy ofiarom wypadków komunikacyjnych.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń zna zasady postępowania na wypadek zdarzenia drogowego.
  • Wie, jak zapewnić bezpieczeństwa sobie i uczestnikom wypadku.
  • Wie, jak istotnie jest określenie stanu poszkodowanych, ich ilości i wieku (czy w wypadku uczestniczyły dzieci itp.).
  • Wie, w jaki sposób wydobyć poszkodowanego z auta, zna podstawowe zasady i umie praktycznie zastosować chwyt Rauteka.
  • Zna zasady zdejmowania hełmów ochronnych.





  • Wie, jak zabezpieczyć miejsce zdarzenia.



TEMAT 14: OPIEKA NAD POSZKODOWANYM DO CZASU PRZYBYCIA POMOCY
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie zasad opieki nad poszkodowanym do momentu przyjazdu profesjonalnej pomocy lekarskiej.
CELE OPERACYJNE:

  • Uczeń wie, jak zadbać o bezpieczeństwo swoje i osób, którym udziela pomocy.
  • Zna podstawy udzielania pierwszej pomocy przedlekarskiej.
  • Uczeń potrafi zrozumieć wagę aspektów psychologicznych pomocy poszkodowanemu.
  • Zna podstawowe działania mające na celu wsparcie psychiczne poszkodowanego i zapewnienie mu poczucia bezpieczeństwa.
  • Rozumie konieczność prowadzenia resuscytacji do czasu przybycia pomocy medycznej.
  • Wie, w jakiej pozycji ułożyć nieprzytomnego w przypadku przywrócenia tętna i oddechu.
  • Zna pozostałe rodzaje ułożeń i wie, jakie zastosować w jakich sytuacjach (np. pozycja boczna ustalona, ułożenie na wznak, boku, na wznak z wałkiem pod kolanami, ułożenie przeciwwstrząsowe, ułożenie półsiedzące itp.).

TEMAT 15: APTECZKA PIERWSZEJ POMOCY
CEL OGÓLNY:

  • Poznanie podstawowego wyposażenia apteczki domowej i samochodowej oraz znaczenia jej posiadania.
CELE OPERACYJNE:

  • Zna wyposażenie apteczki domowej, samochodowej i torby medyczno-sanitarnej.
  • Wie, co powinno znajdować się w poszczególnych apteczkach.
  • Zna przeznaczenie środków znajdujących się w apteczce.
  • Zna zasady przechowywania środków leczniczych i opatrunkowych.
  • Wie, w jaki sposób posługiwać się kocem ratunkowym.

5.5 Przykłady przeprowadzenia lekcji

Temat: Wyciąganie poszkodowanego z samochodu

    Lekcja może być częścią składową tematu dotyczącego pierwszej pomocy przedlekarskiej udzielanej ofiarom wypadków drogowych. Do jej przeprowadzenia niezbędne jest auto, można ją przeprowadzić np. w okolicy parkingu szkolnego, zachowując, oczywiście, wszelkie standardy bezpieczeństwa.
Zagadnienia, które uczniowie powinni znać przed przeprowadzeniem części praktycznej:
W celu wyjęcia poszkodowanego z pojazdu należy:

  • stanąć z tyłu poszkodowanego
  • włożyć ręcę pod jego pachy
  • jedną ręką przytrzymać brodę poszkodowanego
  • lekko naciągnąć wzdłuż osi ciała (nie na boki)
  • położyć jego głowę między swoim barkiem a głową, przez cały czas utrzymując ją w tej ustabilizowanej pozycji
  • drugą ręką chwycić za przedramię
  • w takiej pozycji wyciągamy z samochodu.










    Uwaga! Stopy, szczególnie u kierowcy, mogą być zaklinowane przez pedały hamulca, sprzęgła czy gazu. W takim przypadku w pierwszej kolejności delikatnie odblokowujemy nogi, lekko zginając je w kolanach.

    Po wydobyciu z pojazdu należy kontynuować stabilizację głowy i szyi, jednocześnie udrożniając drogi oddechowe.

    Przed rozpoczęciem wyciągania poszkodowanego należy wyjąć kluczyki ze stacyjki i cały czas monitorować stan pojazdu (np. czy nie wydobywają się z niego płyny, olej napędowy lub benzyna). Przede wszystkim należy dbać o bezpieczeństwo zarówno swoje, jak i poszkodowanych.

Zakończenie
    Niniejsza publikacja jest tylko propozycją prowadzenia zajęć i tematyki podejmowanej podczas lekcji przez nauczyciela. To do Państwa należeć będzie cała praca związana z przygotowaniem młodego pokolenia do właściwego zachowania się w momencie zagrożenia życia i zdrowia. Pomocne będą z całą pewnością aspekty psychologiczne i rozwojowe dzieci i młodzieży przedstawione Państwu w poszczególnych rozdziałach. Mam nadzieję, że ułatwią Państwu zarówno wybór tematyki, jak i dostosowanie do niej zajęć praktycznych.




Literatura

  1. Andres J., (2006), Pierwsza pomoc i i resuscytacja krążeniowo-oddechowa. Podręcznik dla studentów, wyd. Polska Rada Resuscytacji.
  2. Bee H. (2004), Psychologia rozwoju człowieka, Poznań.
  3. Brzezińska A. (red.) (2005), Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa, Gdańsk, GWP.
  4. Buchfelder M., Buchfelder A., (2005), Podręcznik pierwszej pomocy. Warszawa PZWL.
  5. Jan Szumiał, Wypadek drogowy - pierwsza pomoc (Poradnik ratownika), wyd. Grupa Image, Warszawa 2010.
  6. Turner J., Helms D. (1999), Rozwój człowieka. s. 449-453, Warszawa, WSiP.
  7. Wadsworth B. J. (1998), Teoria Piageta. Poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka, Warszawa, WSiP.
  8. Wypadek drogowy - pierwsza pomoc (7 plansz), wyd. Grupa Image, Warszawa 2010.


Dodaj komentarz
Kod weryfikujcy
Przepisz kod z obrazka:
Twoje imię(*):
Komentarz(*):
 


Wasze komentarze