Powiększ tekst:
Powiększ tekstPomniejsz tekst

Dr inż Marta Ciesielka
WYCHOWANIE KOMUNIKACYJNE W SZKOLE PODSTAWOWEJ – ŚCIEŻKA MIĘDZYPRZEDMIOTOWA

25.03.2008, kategoria Programy

WYCHOWANIE KOMUNIKACYJNE W SZKOLE PODSTAWOWEJ – ŚCIEŻKA MIĘDZYPRZEDMIOTOWA

WSTĘP

Dynamiczny rozwój motoryzacji wymusił zmianę standardów kształcenia uczniów i rozszerzenie ich o treści związane z bezpieczeństwem w ruchu drogowym (BRD). Początkowo kształcenie w tym zakresie obejmowało przeprowadzenie w szkole egzaminu na kartę rowerową, następnie wprowadzono w niektórych szkołach dodatkowe zajęcia z wychowania komunikacyjnego, by w końcu zagadnienia te osadzić w ramach przedmiotu technika w szkole podstawowej i gimnazjum.

PROBLEMY REALIZACJI WYCHOWANIA KOMUNIKACYJNEGO
Obowiązkowe zajęcia z zakresu wychowania komunikacyjnego na II etapie edukacyjnym powinny obejmować treści edukacyjne zamieszczon w tabeli 1.

Tabela 1



Przygotowano wiele programów nauczania wychowania komunikacyjnego dla szkół podstawowych (klasy IV VI), które powinny uzupełnić zajęcia z przedmiotu technika. Jednakże ich realizacja powoduje szereg trudności, które bardzo często uniemożliwiają ich prawidłową realizację. To nauczyciel techniki przeprowadza zajęcia z zakresu wychowania komunikacyjnego, często nie posiadając odpowiedniej wiedzy i kwalifikacji – najczęściej w tej dziedzinie jest samoukiem, a przy tak odpowiedzialnym przedmiocie (zależy od niego często zdrowie i życie uczniów) to zbyt mało. To nauczyciel techniki weryfikuje wiedzę i umiejętności ucznia i decyduje o przyznaniu karty rowerowej, ponosząc tym samym przynajmniej częściową odpowiedzialność za jego poczynania na drodze. Zbyt obszerny zakres treści programowych z techniki uniemożliwia realizację dodatkowych treści z zakresu wychowania komunikacyjnego w przeznaczonym na to czasie (2 godziny w cyklu kształcenia). W tej sytuacji nauczyciele zwykle dokonują wyboru realizując wyłącznie treści z zakresu techniki lub skupiając się wyłącznie na wychowaniu komunikacyjnym, pomijając treści z zakresu techniki. Przygotowanie uczniów do odpowiedzialnego i świadomego uczestniczenia w ruchu drogowym jako rowerzyści bez odpowiednich pomocy dydaktycznych (np. rower itp.), miejsc koniecznych do realizacji niektórych zagadnień (np. miasteczko ruchu drogowego), zachowania norm bezpieczeństwa (np. nauczyciel techniki nie powinien uczyć uczniów jeździć na rowerze), a przede wszystkim odpowiedniej ilości czasu do opanowania przez uczniów zakładanej wiedzy i umiejętności, bardzo często uniemożliwia prawidłową realizację zakładanej tematyki.




ŚCIEŻKA EDUKACYJNA

Pomimo przedstawionych w poprzednim rozdziale trudności, treści i umiejętności z zakresu wychowania komunikacyjnego obejmujące rzetelne przygotowanie ucznia do roli rowerzysty są bezspornie konieczne. Jednak realizacja tego zadania nie powinna odbywać się ze szkodą dla innych przedmiotów (w szczególności dla techniki). Stąd zrodził się pomysł przeprowadzenia omawianych zagadnień w formie ścieżki edukacyjnej, realizowanej w ramach kilku przedmiotów przez różnych nauczycieli (tabela 2), często lepiej przygotowanych od nauczyciela techniki w wąskim zakresie (np. nauczyciel przyrody – temat: pomoc przedmedyczna) i mogących poświęcić kilka lekcji na zagadnienia związane z wychowaniem komunikacyjnym, bez szkody dla własnego przedmiotu. Bardzo często podstawa programowa dla konkretnych przedmiotów przewiduje treści zbieżne z treściami wychowania komunikacyjnego stąd po niewielkim rozszerzeniu, czy ukierunkowaniu materiału nauczania treści z tego zakresu mogą być realizowane na innych przedmiotach.
Istotnym jest aby uczniowie traktowali treści i umiejętności przekazywane w ramach wychowania komunikacyjnego jako potrzebne i często decydujące o bezpieczeństwie, zdrowiu i życiu ich i innych uczestników ruchu drogowego. Prowadzenie tej tematyki przez cały zespół nauczycielski w przeciągu całego cyklu kształcenia w klasach IV-VI przyczyni się do uwrażliwienia uczniów na istotność poznawanej tematyki.
Proponowane rozwiązanie przenosi znaczną część obciążenia wynikającą z realizacji wychowania komunikacyjnego z nauczyciela techniki (pozostawiając mu rolę koordynatora ścieżki) na nauczycieli innych przedmiotów. Taka innowacja na pewno nie zostanie przez grono pedagogiczne przyjęta z radością, gdyż każdy nauczyciel ma do zrealizowania program swojego przedmiotu, a zakres treści nauczania zwykle w praktyce wymaga zdecydowanie większego nakładu czasu niż przewiduje ramowy plan. Wprowadzenie wychowania komunikacyjnego w formie ścieżki międzyprzedmiotowej wymagałoby od nauczycieli poszczególnych przedmiotów poświęcenia kilku godzin (w praktyce do 6 godzin) w czasie 3 lat nauki. Czas ten nie byłby poświęcony na realizację wyłącznie wychowania komunikacyjnego, lecz również treści przewidzianych podstawą programową dla poszczególnych przedmiotów. Co prawda treści i umiejętności z zakresu wychowania komunikacyjnego nie znajdziemy w sprawdzianie kończącym edukację w szkole podstawowej i ich znajomość nie będzie decydować o ilości punktów jakie uczeń zdobędzie, lecz często decydować będzie o jego bezpieczeństwie, zdrowiu i życiu.



Tabela 1



Przykładowo w ramach języka polskiego wśród czytanych ze zrozumieniem tekstów powinna znaleźć się instrukcja obsługi roweru. Ponadto zarówno w ramach języka polskiego jak również lekcji języka obcego można omówić procedurę postępowania w razie wypadku z uwzględnieniem sposobu zawiadamiania o wypadku odpowiednich służb, należy zwrócić uwagę również na to, że w sytuacji wypadku uczniowie będą umieli sobie poradzić również poza granicami kraju. By mówić o zasadach ruchu drogowego należy uwrażliwić ucznia na problem prawa, obowiązku i konieczności przestrzegania prawa - nie wystarczy tylko zapoznać go z konkretnymi przepisami i sposobem ich stosowania. Przeprowadzenie lekcji z zakresu prawa w ramach historii, wychowania do życia w społeczeństwie, religii, czy etyki da uczniowi szerszy pogląd na pojęcie odpowiedzialności za siebie i innych oraz konieczności stosowania prawa w życiu codziennym. Lekcje takie stworzą solidną podstawę dla wprowadzanych w ramach techniki, czy godziny wychowawczej szczegółowych przepisów ruchu drogowego. Zasady udzielania pierwszej pomocy będą dla ucznia zdecydowanie bardziej przystępne, jeśli poprzedzi się je zagadnieniami z zakresu fizjologii organizmu człowieka (w ramach przyrody), a ponadto omówi się w ramach edukacji prozdrowotnej przyczyny wypadków i sposoby zapobiegania wypadkom. Technika jazdy na rowerze i podstawowe manewry powinny znaleźć swoje miejsce na lekcjach wychowania fizycznego z racji odpowiedniego przegotowania nauczyciela do prowadzenia tego typu lekcji, a co za tym idzie zapewnienia bezpieczeństwa uczniowi. Stosowanie przepisów ruchu drogowego w praktyce jest utrudnione (często z powodu braku dostępności miasteczek ruchu drogowego), dlatego też można wykorzystać programy komputerowe (gry komputerowe) symulujące rzeczywiste sytuacje w ruchu drogowym (np. BERDE), co jest niewątpliwie atrakcyjne dla ucznia. W ramach informatyki można również przeprowadzić sprawdzian teoretyczny wiedzy uczniów z zakresu przepisów ruchu drogowego. Tematyka ścieżek i szlaków rowerowych w okolicy powinna znaleźć swoje miejsce na lekcjach przyrody i może być połączona z konkursem na projekt wycieczki rowerowej.
Realizacja treści z zakresu wychowania komunikacyjna przez kilku nauczycieli da uczniowi szersze spojrzenie na problem prawa, bezpieczeństwa i roli uczestnika ruchu drogowego. Ponadto wielostronnie prezentowane zagadnienia będą dla ucznia bardziej przystępne, a ich powtarzanie przyczyni się do lepszego ich zrozumienia i zapamiętania. Rozwiązanie to wyeliminuje konieczność przeprowadzania kompleksowego sprawdzianu (egzaminu) końcowego, który często paraliżuje ucznia i niesie niepotrzebny stres. Można do zastąpić kartą zaliczeń cząstkowych, które uczeń będzie zdobywał w ciągu trzech lat w ramach różnych przedmiotów i działań. W takim wypadku ocenie podlegać będą poza wiedzą i umiejętnościami ucznia, prezentowane przez niego postawy.
Proponowaną ścieżkę międzyprzedmiotową można rozszerzyć o organizację dnia ruchu drogowego, zawodów udzielania pierwszej pomocy, konkursu wiedzy o okolicy, itp. Realizacja ścieżki może objąć również zajęcia świetlicowe, czy koła zainteresowań (np. przedstawienie teatralne, przygotowanie plakatów tematycznych, gazetek itp.). Proponowany sposób realizacji wychowania komunikacyjnego przyczyni się do opanowania przez uczniów wiadomości i umiejętności z tego zakresu przez ich przeżywanie, a nie jak często bywa na drodze werbalnej.


PODSUMOWANIE
Przyjęcie prezentowanego rozwiązania przyczyni się do odciążenia nauczyciela techniki, który często realizując treści z zakresu wychowania komunikacyjnego, pomijał (z powodu braku czasu) treści z zakresu techniki, świadomie nie realizując zapisów podstawy programowej dla techniki. Realizacja treści z zakresu wychowania komunikacyjnego w formie międzyprzedmiotowej ścieżki edukacyjnej rozkłada ciężar realizacji na kilku nauczycieli, którym łatwiej przygotować się i zrealizować zakładane treści w wąskim zakresie, często zbieżnym z ich przygotowaniem przedmiotowym. Rozwiązanie to umożliwia realizację zakładanej ścieżki w czasie dłuższym niż rok np. treści mogą zostać równomiernie rozłożone w klasach IV VI. Nie można dopuszczać do tego by osoby niedostatecznie przygotowane do prowadzenia tego typu zajęć, bez odpowiednich pomocy dydaktycznych i kosztem czasu przeznaczonego na zajęcia z własnego przedmiotu (najczęściej techniki) fragmentarycznie realizowały treści z zakresu wychowania komunikacyjnego. Nauczyciel przygotowujący ucznia, sprawdzający jego wiedzę i umiejętności, decydujący o przyznaniu mu karty rowerowej ponosi przynajmniej częściową odpowiedzialność za jego bezpieczeństwo na drodze. Stąd bardzo istotnym zagadnieniem jest solidne, wszechstronne i wieloetapowe przygotowanie ucznia do roli świadomego i bezpiecznego uczestnika ruchu drogowego.

Dr inż. Marta Ciesielka
Akademia Górniczo – Hutnicza, Kraków

LITERATURA
Dzido D., Dąbrowska-Loranc M., Leśnikowska-Matusiak I. – Standardy wychowania komunikacyjnego, Wskazówki do realizacji wychowania komunikacyjnego w szkołach, Agencja Wydawnicza BIS, Warszawa 2001



Dodaj komentarz
Kod weryfikujcy
Przepisz kod z obrazka:
Twoje imię(*):
Komentarz(*):
 


Wasze komentarze

  • Dnia 08-07-2014 15:49 - napisał(a) martinez

    Wychowanie komunikacyjne powinni prowadzić wyłącznie inżynierowie transportu, a program nauki winien być ściśle określony (obecnie są to luźne pogadanki, prowadzone przez osoby bez kwalifikacji).