Nauczyciele » Porady metodyczne » Metodyk radzi
Powiększ tekst:
Powiększ tekstPomniejsz tekst

Podstawy edukacji dzieci w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego

13-08-2008, kategoria Metodyk-Radzi

Podstawy edukacji dzieci w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego


    Pojazd samochodowy od ponad 100 lat jest nierozerwalnie związany z rozwojem ludzkości. Stwarzając możliwość szybkiego przemieszczania się osób i towarów na znaczne odległości przyczynił się do:

  • rozwoju różnych gałęzi przemysłu, nauki i turystyki,
  • wzrostu liczby miejsc pracy, dochodu narodowego i stopy życiowej ludzkości.

    Jednocześnie rozwój transportu drogowego stworzył niespotykane do tej pory zagrożenie – na drogach całego świata co 30 sekund ginie jeden człowiek w wypadku drogowym.
    Problem poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego, tj. zmniejszenia liczby ofiar (zabici + ranni) wypadków drogowych oraz kosztów społecznych z tym związanych, dotyczy całego świata. Kraje tzw. wysoko zmotoryzowane (np. Szwecja, Holandia, Wielka Brytania) już ponad 30 lat temu podjęły działania, których efektem jest spadek liczby ofiar, pomimo wzrostu motoryzacji.
    W Polsce działania mające na celu poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego podjęto dopiero na początku lat 90. Przez ponad 10 lat osiągnięto pewną poprawę – Polska obecnie znajduje się na środkowej pozycji wśród krajów Unii Europejskiej pod względem ciężkości wypadków drogowych, nadal jednak ofiar jest zbyt dużo (liczba zabitych w przeliczeniu na 100 wypadków drogowych wynosi w Polsce 10 osób podczas gdy np. w Niemczech 2 osoby).
    Do najważniejszych problemów występujących na polskich drogach, których od lat nie udało się zmienić, należy:

  • wysokie zagrożenie pieszych
  • lekceważenie przez kierujących pojazdami przepisów ruchu drogowego dotyczących m.in. prędkości jazdy, spożywania alkoholu, pierwszeństwa przejazdu
  • zachowanie młodych kierowców.

    Nie poprawimy bezpieczeństwa ruchu drogowego w Polsce bez skutecznych działań edukacyjnych, a te z kolei nie będą skuteczne, jeśli nie będą wynikały z rzetelnej, aktualnej wiedzy pedagogicznej.
    Pedagogika bezpieczeństwa ruchu drogowego powinna stanowić teoretyczną podstawę edukacji w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Pod pojęciem „bezpieczeństwo ruchu drogowego” rozumieć należy stan osiągnięty w wyniku podjętych działań i środków mających na celu wyeliminowanie lub maksymalne ograniczenie zagrożeń na drogach (Leśnikowska -Matusiak I., Bogaj A., „Efektywność działań edukacyjnych w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego w odniesieniu do dzieci i młodzieży”, ITS, Warszawa 1997).
    Pedagogika bezpieczeństwa ruchu drogowego to subdyscyplina o charakterze interdyscyplinarnym, która powinna korzystać z dorobku nauk technicznych i humanistycznych.
Bezpieczeństwo Ruchu Drogowego obejmuje wiele obszarów i dziedzin, jak:

  • rozwiązania drogowe (infrastruktura drogowa)
  • konstrukcja i wyposażenie pojazdów
  • prawo o ruchu drogowym
  • kontrola i egzekwowanie przepisów prawa o ruchu drogowym
  • edukacja.

    W polityce Unii Europejskiej przyjęto, że wypadki drogowe są efektem nieprawidłowego funkcjonowania całego systemu transportowego, który obejmuje decyzje i działania człowieka, infrastrukturę drogową i pojazdy. Pedagogika bezpieczeństwa ruchu drogowego powinna być ukierunkowana na zmniejszenie liczby i konsekwencji wypadków drogowych poprzez edukację, tj. świadomą działalność społeczną mającą na celu ukształtowanie odpowiednich motywacji etycznych, postaw społecznych oraz pożądanych zachowań na drogach, będących integralnym składnikiem ogólnej kultury człowieka (Leśnikowska-Matusiak I., Bogaj A., Efektywność działań edukacyjnych w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego w odniesieniu do dzieci i młodzieży, ITS, Warszawa 1997).
    Pedagogika bezpieczeństwa ruchu drogowego może i powinna pomóc w rozwiązywaniu trudnego problemu współczesnej cywilizacji, jakim są wypadki drogowe, poprzez ustalenie związków między techniką, ekonomią, prawem, psychologią, etyką i pedagogiką oraz edukacją w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego (przekazanie wiedzy, kształtowanie systemu wartości oraz zachowań służących bezpieczeństwu na drogach i jakości życia).

    W Polsce edukacja w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego realizowana jest głównie w odniesieniu do dzieci i młodzieży, kandydatów na kierowców oraz w postaci okolicznościowych kampanii. Prowadzone są również szkolenia dla nauczycieli, instruktorów nauki jazdy i egzaminatorów oraz kadr administracji państwowej. Niestety, nikt nie prowadzi oceny efektywności tych działań.
    Na początku lat 80. eksperci z 17 krajów członkowskich Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) powołali Grupę Ekspertów Naukowych ds. Bezpieczeństwa Dzieci w Ruchu Drogowym (Scentific Expert Group on Traffic Safety of Children). Celem pracy Grupy była identyfikacja zagrożeń dzieci na drogach oraz ocena efektywności podejmowanych działań i środków zaradczych w krajach członkowskich.
    W 1983 roku opracowany został Raport Ekspertów Naukowych OECD „Bezpieczeństwo dzieci w ruchu drogowym” (Traffic Safety of Children), a w 1986 roku Raport „Efektywność edukacyjnych programów z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego” (Effectiveness of road safety education programmes).
    Badania dotyczące nauki rowerzystów przeprowadzone zostały przez Niemiecki Instytut Federalny BASt (Niemcy) (Effectiveness, 1986). Celem badań było określenie przyczyn uwikłania dzieci i młodzieży w wypadki drogowe z uwzględnieniem rodzaju uczestnictwa w ruchu drogowym.
    W ramach przeprowadzonych badań i eksperymentów dokonano m.in. oceny efektywności miasteczek ruchu drogowego w szkoleniu rowerzystów. Grupę dzieci poddano szkoleniu w miasteczku, po czym obserwowano ich zachowania w warunkach eksperymentalnych i w ruchu rzeczywistym. Zaobserwowano, że dzieci zachowywały się bezpieczniej w warunkach eksperymentalnych niż na drodze. Wcześniej, bo w 1979 roku, do analogicznych wniosków doszli eksperci brytyjscy. Na podstawie tych badań stwierdzono, że nauka jazdy rowerem powinna odbywać się nie tylko w szkole, ale także w ruchu drogowym. Sprawdziany (egzaminy) powinny być tak zorganizowane, aby można było otrzymać informacje o zachowaniu uczniów, a jest to możliwe tylko w rzeczywistym ruchu drogowym.
    W 1995 roku w Warszawie odbyła się konferencja „Bezpieczeństwo dzieci na drogach i edukacja” (Children’s Safety and Education), której głównym organizatorem była OECD we współpracy z Komendą Główną Policji. W dyskusji eksperci zachodni jednoznacznie określili miasteczka ruchu drogowego jako nieefektywne. Potwierdzili to również uczestnicy seminarium „Edukacja dzieci i młodzieży z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego”, które odbyło się 23 lutego 2001 r. w Instytucie Transportu Samochodowego.
    Temat skuteczności miasteczek ruchu drogowego w wychowaniu komunikacyjnym poruszono również na seminarium „Skuteczność działań na rzecz niechronionych uczestników ruchu drogowego w Polsce”, które odbyło się tego samego roku w ITS. Na szczególną uwagę zasługuje wypowiedź międzynarodowego eksperta ds. bezpieczeństwa ruchu drogowego, przedstawiciela Banku Światowego, Miltona Bertina-Jonesa, który stwierdził, że w działalności na rzecz bezpieczeństwa ruchu drogowego liczą się tylko fakty. A fakty wskazują, że chociaż miasteczka są kolorowe i efektowne, to dla bezpieczeństwa ruchu drogowego całkowicie nieskuteczne.
    Niska efektywność dotychczasowej edukacji w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego uzasadnia konieczność nowego podejścia do kwalifikacji osób prowadzących taką działalność. W pewnym uproszczeniu grono osób obecnie prowadzące edukację w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego w naszym kraju można podzielić na następujące grupy:

  1. mający wykształcenie pedagogiczne i bardzo małą lub żadną wiedzę w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego (np. nauczyciele),
  2. mający słabe przygotowanie pedagogiczne i małą wiedzę w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego (np. egzaminatorzy, instruktorzy nauki jazdy),
  3. nie mający przygotowania pedagogicznego, ale mający dużą wiedzę w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego (np. inżynierowie, psycholodzy, prawnicy i inni zajmujący się zawodowo problematyką bezpieczeństwa ruchu drogowego),
  4. niemający żadnego przygotowania pedagogicznego i małą lub żadną wiedzę z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego, ale niekiedy z dużym, nawet kilkunastoletnim doświadczeniem w działalności edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Są to często dobrzy specjaliści, ale tylko w swojej dziedzinie: ekonomiści, inżynierowie, prawnicy, dziennikarze.

    Z oczywistych powodów najbardziej niebezpieczna, bo przynosząca więcej szkody niż pożytku, jest działalność osób z grupy czwartej.


Ida Leśnikowska-Matusiak, „Pedagogika bezpieczeństwa ruchu drogowego”, „Transport samochodowy”, 2/2003, str. 39-56, Instytut Transportu Samochodowego.



Dodaj komentarz
Kod weryfikujcy
Przepisz kod z obrazka:
Twoje imię(*):
Komentarz(*):
 


Wasze komentarze