Nauczyciele » Porady metodyczne » Metodyk radzi
Powiększ tekst:
Powiększ tekstPomniejsz tekst

Jak przygotować dobry program edukacyjny.

12-08-2008, kategoria Metodyk-Radzi

Jak przygotować dobry program edukacyjny



    Błąd ludzki i/lub świadome podejmowanie ryzyka w ruchu drogowym to główne czynniki powstawania wypadków drogowych. Szacuje się, że z winy człowieka – bezpośredniej lub pośredniej – ma miejsce 90-95 proc. wszystkich wypadków drogowych.

    Celem edukacji w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego jest wpływanie na uczestników ruchu i zmiana ich percepcji, postaw, umiejętności i zachowań. Edukacja w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego zakłada zatem, że zachowanie w ruchu drogowym jest zależne od umiejętności, wiedzy i postaw uczestników ruchu oraz że jest możliwa poprawa (zmiana) ich zachowań dzięki systematycznej edukacji. Punktem wyjścia do tworzenia programów edukacyjnych w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego są informacje na temat:

  • zagrożeń, wypadków drogowych
  • potrzeb (oczekiwań) społecznych
  • faz rozwojowych uczących się.

    Korzystne jest, aby programy edukacyjne w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego miały strukturę modułową. Daje to możliwość realizacji poszczególnych modułów przez różne osoby, np. nauczyciel, ekspert, Peer Mentor (Peer Mentor to rówieśnik, który relacjonuje problem rówieśnikom), czy wymianę poszczególnych modułów bez konieczności zmiany całego programu.

Dobór treści kształcenia w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego obejmuje następujące dwa etapy:
1) Etap wstępny (przygotowawczy).
Na etap wstępny składają się następujące czynności:

  • sporządzenie ogólnego opisu prawidłowych (bezpiecznych) zachowań uczestników ruchu drogowego
  • wyszczególnienie zadań i czynności związanych z bezpiecznym uczestnictwem w ruchu drogowym poszczególnych grup adresatów
  • określenie celów wynikowych w postaci zbioru wymaganych umiejętności, postaw i zachowań niezbędnych do bezpiecznego wykonywania określonych zadań z uwzględnieniem psychofizycznych możliwości różnych grup uczestników ruchu drogowego.

2) Projektowanie programu.
Projektowanie programu obejmuje następujące czynności:

  • wyodrębnienie modułów dla poszczególnych grup uczestników ruchu odpowiednio do zadań, czynności i zagrożeń oraz zbioru wymaganych umiejętności i zachowań. Ustalenie zadań i odpowiadających im czynności w formie umiejętności i zachowań ma fundamentalne znaczenie. Zbiory umiejętności i zachowań najkorzystniej jest określić przy pomocy: prawa o ruchu drogowym i odpowiednich rozporządzeń, np. obowiązujących programów nauczania w szkołach, danych statystycznych o wypadkach drogowych, obserwacji zachowań uczestników ruchu
  • pogrupowanie powiązanych ze sobą czynności w ramach określonego zadania w jednostki modułowe i określenie dla nich szczegółowych celów
  • opracowanie niezbędnego zakresu treści kształcenia potrzebnych do osiągnięcia założonych, szczegółowych celów w jednostkach modułowych
  • określenie korelacji treści kształcenia wewnątrz jednostek modułowych oraz korelacji pomiędzy jednostkami modułowymi oraz modułami
  • dobór metod kształcenia, ćwiczeń itd. do realizacji treści w poszczególnych jednostkach modułowych
  • dobór środków oraz oprogramowania dydaktycznego w ramach jednostek modułowych
  • tworzenie pakietów edukacyjnych do jednostek modułowych
  • opracowanie systemu kontroli osiągnięć.

Podstawowe zasady w odniesieniu do metod nauczania-uczenia się w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego brzmią następująco:

  • kształtowanie umiejętności i zachowań powinno być prowadzone w rzeczywistym (normalnym) ruchu drogowym. Zajęcia prowadzone w szkole i na terenie przyszkolnym (np. boiska, miasteczka ruchu drogowego) mogą mieć pozytywny wpływ na zachowanie uczniów, ale bez porównania mniejszy niż nauka w normalnym ruchu drogowym
  • wiedza z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego powinna być przekazywana przy pomocy aktywizujących metod (dyskusja, gry dydaktyczne, ćwiczenia, rozwiązywanie problemów, zabawa), z wykorzystaniem interaktywnych technik komputerowych.

W edukacji bezpieczeństwa ruchu drogowego materiały dydaktyczne pełnią ważną rolę. Można je zdefiniować jako materiały wspomagające proces nauczania-uczenia się, wykorzystywane przez nauczyciela i uczniów w czasie trwania zajęć. Na podstawie przeprowadzonych badań w krajach OECD stwierdzono, że najbardziej korzystne jest zintegrowane podejście do materiałów dydaktycznych z zakresu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zintegrowane podejście gwarantuje, że treści bezpieczeństwa ruchu drogowego będą realizowane w ramach różnych przedmiotów, w odpowiednim zakresie i w sposób merytorycznie poprawny.

Ewaluacja edukacyjna „stanowi systematyczny opis obiektów edukacyjnych i/lub szacowanie ich zalet, względnie wartości” (Korporowicz, L. (red.), Ewaluacja w edukacji, Oficyna Naukowa, Warszawa 1997). Obiektami ewaluacji w edukacji mogą być: programy nauczania, nauczyciele, uczniowie, materiały dydaktyczne itd.
Ewaluacja może pełnić wiele funkcji:

  • formatywną (usprawniającą)
  • konkluzywną (decyzyjną)
  • psychologiczno-społeczno-polityczną (motywującą i uświadamiającą)
  • administracyjną.

    W edukacji w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego ewaluacja powinna służyć przede wszystkim poprawie jej efektywności. Podstawową zasadą w edukacji bezpieczeństwa ruchu drogowego, od której nie może być odstępstwa, jest prowadzenie ewaluacji zarówno w odniesieniu do programów, jak i materiałów dydaktycznych.
    Opracowanie programu i jego wdrożenie wymaga czasu, wysiłku i kosztów. Ewaluacja na różnych etapach opracowywania programu i jego wdrożenia służy minimalizacji tych kosztów i wysiłku. Pytania, na które należy odpowiedzieć przy wykonywaniu ewaluacji, zależą od tego, czy ocena związana jest z pełnym wdrożeniem programu, czy z programem będącym w trakcie opracowywania, a także od etapu jego opracowywania. We wczesnych etapach opracowywania programu korzystne są proste oceny na małą skalę, podczas gdy dla programów wdrożonych lub w pełni opracowanych, niezbędna może być szeroka ocena przy zastosowaniu kryteriów dotyczących zachowań i wypadków. Podstawowe kroki przy wykonywaniu oceny, to: analiza problemu obejmująca analizę wypadków, zagrożeń, wiedzy, postaw, zachowań itd. określonych adresatów, analiza kształtująca obejmująca ocenę procesu i produktu, ocena podsumowująca.
    Programy wychowania komunikacyjnego i materiały dydaktyczne powinny być oceniane w celu zapewnienia osiągnięcia optymalnych efektów.Analiza problemu jest pierwszym krokiem przy opracowywaniu programu. Na podstawie analizy problemu można zidentyfikować grupy wysokiego ryzyka jako grupy adresatów wychowania komunikacyjnego i można sformułować dla tych grup cele edukacyjne. Analiza problemu powinna obejmować analizę wypadków, analizę konfliktów, analizę zachowań, czynniki sytuacyjne, społeczne i psychologiczne oraz analizę cech systemu edukacyjnego, w którym ma funkcjonować program wychowania komunikacyjnego.
    Przed wykonaniem ewaluacji należy jasno sformułować cele ogólne i cele operacyjne badanego programu. Kryteria oceny oraz narzędzia badawcze stosowane w ocenie powinny wynikać z celów programu. Cele mogą dotyczyć wiedzy, zrozumienia, percepcji i umiejętności psychomotorycznych, zdolności do postrzegania ryzyka, postaw w stosunku do bezpieczeństwa oraz zachowania. Ocena kształtująca (formatywna) powinna być prowadzona w celu zebrania informacji wspomagających program wychowania komunikacyjnego w zakresie akceptacji, łatwości w użyciu itd. (ocena procesu) oraz oceny w zakresie wyników ocenianego programu (ocena produktu). Ocena podsumowująca (konkluzywna) powinna być przeprowadzona, gdy program ma być wdrażany na szeroką skalę. W tym przypadku ocena wymaga badania efektów programu w zakresie zamian w zachowaniach lub udziału grup odbiorców w konfliktach lub wypadkach. Należy opracować specjalne narzędzia badawcze, w zależności od rodzaju oceny. Należy zatroszczyć się o to, aby były one trafne i rzetelne.
    Wyniki badań oceniających powinny być dokładnie sprawdzone, zanim wyciągnie się wnioski na ich podstawie. Specjalną uwagę należy poświęcić możliwości wyciągnięcia fałszywych wniosków na podstawie analizy danych statystycznych. Podczas planowania oceny programu należy uwzględnić czas konieczny do przeprowadzenia rzetelnej oceny. Bywa, że ocena jest bardzo czasochłonna, więc proces podejmowania decyzji na temat opiniowanego programu powinien być odpowiednio zaplanowany. W przypadku wystąpienia ograniczeń czasowych, nie należy podejmować oceny.
    Ocena programu i materiałów dydaktycznych powinna być integralną częścią rozwoju programu na dowolnym poziomie. Wyniki badań oceniających program powinny zostać opublikowane, nawet jeśli nie są znaczące lub są negatywne.

Ida Leśnikowska-Matusiak, Maria Dąbrowska-Loranc, „Tworzenie i ewaluacja programów edukacyjnych w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego” (Materiały niepublikowane, znajdą się w najbliższym czasie w zbiorze referatów KONES).



Dodaj komentarz
Kod weryfikujcy
Przepisz kod z obrazka:
Twoje imię(*):
Komentarz(*):
 


Wasze komentarze